'Cần xem lại điều 4 Hiến pháp'

Một chuyên gia tư vấn trong Ban nghiên cứu của Thủ tướng Phan Văn Khải vừa lên tiếng rằng không thể duy trì việc bộ máy quản lý nhà nước đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối của Đảng Cộng sản.

Theo điều Bốn Hiến pháp Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là "là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội."

Nhưng trong một bài báo vừa đăng trên tờ Pháp Luật TP. HCM hôm 17-3, giáo sư Trần Đình Bút, phó chủ tịch Hội khoa học Kinh tế và quản lý TP.HCM, nói cần thay đổi nguyên tắc này.

"Bộ máy quản lý nhà nước của nước ta hiện nay chỉ là một bộ phận trong thể chế quản lý của đất nước, đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối của Đảng Cộng sản Việt Nam, như Điều 4 Hiến pháp đã quy định, coi đó là một nguyên tắc cơ bản."

"Nguyên tắc này hoàn toàn cần thiết trong điều kiện những cuộc chiến tranh quyết liệt một mất một còn trước kẻ thù của dân tộc, nhưng trong điều kiện xây dựng kinh tế, chuyển sang cơ chế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế cần phải xem lại."

"Nếu tiếp tục vận dụng nguyên tắc này như thời gian qua thì khó có thể hy vọng đổi mới, hoàn thiện tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước một cách có hiệu quả."

Giáo sư Trần Đình Bút, sinh năm 1930, từng làm việc ở trường Đảng Nguyễn Ái Quốc và hai đại học chuyên về kinh tế ở Hà Nội và TP. HCM.

Hiện ông là thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng chính phủ Việt Nam.

Bài viết của ông Trần Đình Bút là một trong số ít những ý kiến được đăng chính thức, có nội dung mạnh mẽ nhất về một số vấn đề vẫn bị xem là 'nhạy cảm'.

Ông Trần Đình Bút đề nghị đặt mọi hoạt động của Đảng Cộng sản dưới sự giám sát của pháp luật.

Ông nói Đảng Cộng sản chỉ 'lãnh đạo thông qua đường lối' và khi đã giao nhiệm vụ cho đảng viên, thì người đó 'được toàn quyền xử lý thuộc phạm vi trách nhiệm của mình, kể cả việc lựa chọn, đề bạt và sa thải ngay cấp phó.'

Theo tác giả, thay vì Đảng 'phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, sáng tạo của nhà nước' thì Đảng chỉ nên 'tôn trọng' vai trò của nhà nước.

"Điều này nhằm tôn trọng tuyệt đối quyền hành pháp của bộ máy hành chính nhà nước, theo đúng bản chất của một nhà nước pháp quyền tuy ta nói nhiều rồi mà thực hiện chưa được bao nhiêu."

'Đừng dân chủ hình thức'

Cho rằng dân chủ đang trở thành xu hướng phổ quát, tác giả nói thực tiễn ở Việt Nam cho thấy dân chủ còn hình thức, thiếu nhất quán trong việc tôn trọng thực sự quyền làm chủ của công dân, quyền tự do của con người.

• "Một ví dụ ai cũng nhận thấy là hiện tượng chọn người ứng cử ở các cấp hội đồng nhân dân, đại biểu quốc hội trước sau vẫn râm ran lời than phiền 'đảng cử, dân bầu'"
  
• "Quyền tự do ngôn luận, tự do được thông tin tuy có nới rộng đôi chút nhưng còn rất nhiều hạn chế. Nhiều nguồn thông tin bị bưng bít nên các dạng 'thông tin vỉa hè' có điều kiện hoành hành."
  
• "Chúng ta bảo xây dựng một 'nhà nước của dân, do dân, vì dân' nhưng mà cứ sợ dân biết thì đó chỉ là khẩu hiệu, chưa đi vào thực tiễn."

Giáo sư Trần Đình Bút cũng đề nghị cân nhắc việc nên hay không khi dùng cụm từ 'xã hội chủ nghĩa (XHCN)' trong các khái niệm về nhà nước pháp quyền, kinh tế thị trường.

"Chúng ta đưa khái niệm 'nhà nước pháp quyền' nhưng có một điều phân vân là lại có cái đuôi 'xã hội chủ nghĩa'. Như vậy hình dung từ 'XHCN' khác với 'nhà nước pháp quyền' không có đuôi XHCN là như thế nào? Tôi tìm mãi mà cũng thưa thấy được nội dung thực sự của nhà nước pháp quyền XHCN."
"Tôi nhận thức rằng đã là nhà nước pháp quyền thì pháp luật là trên hết. Nhà nước chịu sự chi phối của pháp luật, hoạt động của đảng cũng chịu sự chi phối của pháp luật....Đảng không thể đặt mình trên pháp luật vì đó là ý nguyện của nhân dân."

Tác giả cho rằng các khái niệm: 'kinh tế thị trường định hướng XHCN', 'nhà nước pháp quyền XHCN', 'dân chủ XHCN', có những nội dung gì khác, có gì mới cũng là điều đáng cân nhắc.

Trong thời gian gần đây, giáo sư Trần Đình Bút cũng đã lên tiếng về nhu cầu mở rộng hơn nữa dân chủ trong xã hội.

Trong một bài viết khác, ông từng nói vẫn tồn tại nạn 'độc quyền tư duy, không chấp nhận những tư duy nào khác đã hình thành trong các nghị quyết, văn bản.'