Cái gì có thể làm cho Putin thao thức hằng đêm

Christian Monitor – Nguyên Hân chuyển ngữ

Ồ, muốn nghe lén và cố nhiên là không để cho ai biết trong cuộc họp “thượng đỉnh” thường niên của những tay tư bản giàu có nhất nước Nga và ông Vladimir Putin vào tháng tới. Liệu những tay đầu sỏ chính trị này sẽ nói với Putin, một Nga hoàng thời-đương-đại, “Chúc mừng cuộc xâm lăng Georgia thành công!” Hay họ có lẽ thì thầm bên lỗ tai của ông Putin, “Hãy hận trọng những gì ông làm cho nền kinh tế của chúng ta.” Câu sau nghe chừng khôn ngoan hơn.

Những nhà lãnh đạo Sô-Viết ngày nào, suốt thời chiến tranh lạnh đã không bao giờ phải bận tâm với những tay tư bản rối rắm này khi họ cho xe tăng lăn dây xích vào các nước khác. Ở nước Nga ngày nay, ông Putin có thể đang ngồi trên giếng dầu đang phun tiền và ông đã quyện cái tầng lớp doanh nhân với chế độ độc tài của ông, nhưng ông cũng phải sống và đối đầu với bàn tay vô hình của ông Adam Smith (1).

Thị trường chính nó tự đáp ứng lại với những yếu tố xấu, không thuận lợi chẳng hạn như nỗi lo sợ và bực bội của con ngưòi về sự chơi khăm của Nga. Và kể từ ngày xâm lăng, thị trường đã bắn một thông điệp Không – Nyet - rõ ràng. Nhiều nhà đầu tư -- cả ngoại quốc lẫn người trong nước – đang dông ra khỏi nước Nga. Lượng tiền tệ dự trữ và thị trường chứng khoán đã trượt dài trong mấy tuần qua. Và điều đó nằm chồng lên hết sự cảnh cáo của phương Tây là quan hệ với nước Nga sẽ không là “bình thường như mọi ngày".

Chiến thắng của phương Tây trong cuộc chiến tranh lạnh đã là bảo vệ nền kinh tế tự do cũng như là bảo vệ nền dân chủ. Trong lúc ông Putin, một cựu nhân viên KGB, đã đẩy lùi nền dân chủ hậu-Sô viết của ông Boris Yetsin, ông Putin sẽ gặp nhiều khó khăn, trở ngại hơn trong cái thế giới vốn xích lại ngày càng gần nhau này, khi ông muốn dùng món nhu đạo chính trị của ông để kiểm soát thị trường Nga và cùng lúc gia tăng sự độc lập của nó với phương Tây.

Cho nhiều năm tới, dĩ nhiên, châu Âu sẽ lệ thuộc vào những ống dẫn dầu và khí đốt từ Nga -- một sự chọn lựa dại dột nhiều năm trước bởi những quốc gia như Đức. Nhưng khi sản lượng dầu của Nga suy giảm (3) – nó đã giảm từ năm 2007 -- điểm nương tựa vào sự giàu có từ dầu của ông Putin và ý đồ cắt giảm dầu xuất cảng mỗi khi có tranh chấp sẽ không còn hiệu qủa như trước đây nữa.

Giờ đây khi phương Tây đang tranh luận làm thế nào hay có nên cô lập Nga, thì ông Putin lại đang tự cô lập chính đất nước của ông, ngay cả chuyện trừng phạt nó.

Nền kinh tế đã trở nên rất bị lệ thuộc vào dầu xuất cảng và những nguồn tài nguyên khác. Hầu hết sự giàu có này đã không chảy nhỏ giọt xuống, mà ngưng lại với thành phần tinh hoa của chế độ mới trong xã hội, đặc biệt là với nhiều người đồng hội đồng thuyền với ông Putin. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nga cho mỗi đầu người chỉ tăng 2 phần trăm trong 20 năm qua, phản ảnh nền kinh tế rỗng ruột che dấu dưới sự giàu có của dầu xuất cảng và cũng là nền kinh tế đang mắc phải nạn lạm phát hai con số hiện nay.

Nga cũng đang đối diện với một nhân số ngày càng giảm vì tỉ lệ sinh đẻ thấp và tuổi thọ của nam giới ngắn hơn. Nga rất cần vốn đầu tư từ ngoại quốc để khoan thêm dầu và mang đến đất nước này kỹ thuật để phát triển nền kinh tế không-liên quan-đến dầu cho nước Nga.

Tuy nhiên, qua chuyện xâm lăng Georgia, ông Putin tuồng như đã quyết định duy trì ảnh hưởng quân sự của Nga đối với những láng giềng của mình là quan trọng hơn việc xây dựng một tương lai kinh tế tốt đẹp hơn cho chính người dân của ông. Ông Putin nên học bài học từ Trung Quốc, là nước chọn lựa cho họ một “sự trổi dậy trong hòa bình” như là một sức mạnh để giữ cho nền kinh tế chạy đều. Trung Quốc cũng đã gia nhập Tổ chức Mậu dịch Thế giới (WTO) trong lúc hiện nay chính ông Putin đang làm nguy hại cho cơ may nước Nga được vào WTO sớm.

Thuyết phục ông Putin thay đổi hướng đi sẽ không dễ. Những huấn luyện, đào tạo ông học được từ chế độ cộng sản ngày nào không gì khác hơn là nắm chắc quyền lực nhà nước trong tay và nền an ninh chiến lược. Nước Nga càng bị cô lập bởi chính những hành động của mình, thì nước Nga sẽ càng trở lui và ứng dụng lại nền kinh tế tập quyền loại-Sô Viết năm xưa.

Nhưng liệu những tay đầu sỏ chính trị của Nga -- những người tùy thuộc vào thị trường phương Tây và tiếp cận với phương Tây vẫn sẽ đồng ý với Putin và cái chủ nghĩa quốc gia dựa vào cơ bắp quân sự của ông ta? Nếu phương Tây có đội hình hàng thứ năm ở Nga, thì đó chính là những tay đầu sỏ chính trị này. Đám đầu sỏ chính trị được mệnh danh là đám tư bản nhiều rối rắm của Nga này sẽ là lực lượng của nền kinh tế thị trường có khả năng nhất để đứng dậy đối đầu với lực lượng quân sự của Nga, và dĩ nhiên ngay chính trong nước Nga.

Nguồn:

(1) Chú thích DCVOnline.net: Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia. Theo Wikipedia: Adam Smith, sinh năm 1723, mất ngày 17 tháng 7 năm 1790, là nhà kinh tế chính trị học và triết gia đạo đức học vĩ đại người Scotland. Bộ sách Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia (Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) đã giúp tạo ra kinh tế học hiện đại và cung cấp một trong những cơ sở hợp lý nổi tiếng nhất của thương mại tự do, chủ nghĩa tư bản, và chủ nghĩa tự do.

Luận đề chính của tác phẩm "Của cải" dựa trên niềm tin rằng "mỗi con người đều chính thức bị thúc động bởi tư lợi "mà điển hình là lòng ham muốn của cải. Các động lực ích kỷ là căn cốt của các hành động của con người. Adam Smith tin rằng tính ích kỷ cá nhân đã đêm tới lợi ích xã hội, rằng nếu mỗi người cố gắng làm lợi cho chính mình một cách đều đặn, không ngừng, thì sẽ dẫn tới sự thịnh vượng của quốc gia. Người hàng thịt, người nấu rượu, người làm bánh mì chỉ vì tư lợi của họ mà khiến cho chúng ta có bữa cơm ăn. Adam Smith còn cho rằng sự phân công lao động và tích lũy tư bản đã dẫn tới nền kỹ nghệ mới. Một "bàn tay vô hình" dẫn dắt con người trong khi làm việc có lợi cho mình thì đồng thời đã đóng góp lợi ích cho tập thể và về điểm này, Adam Smith đồng ý với Thomas Paine rằng "một chính quyền tốt nhất là loại chính quyền cai trị ít nhất".

(2) What may keep Putin up at night. Christian Monitor, 26 August 2008

(3) Đã hiệu đính theo góp ý của độc gỉa Minh Đức.