Thuốc giả của Trung Quốc Không phải là Chuyện đùa

Roger Bate /Trần Hoàng

Hàng trăm nghìn du khách đang đổ đến Bắc Kinh để tham dự Thế vận hội Olympic được bắt đầu vào ngày mai. Trong mấy tháng qua, chính phủ nước này đã dàn xếp công phu cho một nỗ lực tinh tế để chuẩn bị cho thành phố trong tư thế sẵn sàng: dọn sạch đường phố, khai quang bầu trời, thậm chí chỉ định rõ các dịch vụ ứng cứu khẩn cấp và y tế của "Olympic."

Thế nhưng theo các nhà điều tra đóng tại Bắc Kinh và Hong Kong, những người đã không đồng ý để ghi âm lời phát biểu của mình do họ lo ngại chính phủ sẽ trả đũa, thì du khách có lẽ phải cân nhắc tới toàn bộ các bệnh viện do quân đội sở hữu, nơi họ có thể đụng phải những rủi ro khi được điều trị với các loại thuốc giả hoặc không đạt tiêu chuẩn.

Quân đội Trung Quốc hoạt động bên ngoài hệ thống pháp luật, quản lý những mạng lưới giả mạo, ngay cả dù cho các doanh nghiệp quân đội đó làm ăn có lãi và chỉ là bất hợp pháp về kỹ thuật. "Các hoạt động đó được chế độ ở Bắc Kinh tỏ ra khoan dung." Như tờ Washington Post cho biết từ năm 2002, "những chiếc xe tải mang biển số quân đội được trông thấy có chở hàng hóa bên trong và phóng ra khỏi khu chợ dược phẩm Puning," một trung tâm được chấp nhận cho bán sỉ dược phẩm giả, nhái và hợp thức hóa.

Theo Bản cáo cáo Đặc biệt số 302c của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ [USTR] được công bố vào tháng Tư, dược phẩm buôn lậu và giả mạo là một vấn nạn chính ở Trung Quốc. Trong khi USTR thiếu khoản đề cập tới sự liên quan của quân đội thì các nguồn khác nêu rõ hơn. Như chuyên gia về hàng hóa giả mạo trong nước Li Guorong trao đổi với tờ Asia Times vào tháng Tư, "Hoạt động sản xuất hàng giả giờ đây quá lớn, trong một đất nước mà "hành động quyết liệt của nó có thể nghiền nát nền kinh tế chỉ qua một đêm [và] thậm chí làm mất ổn định cả một chính phủ, nơi các nhà máy và các cửa hàng sản xuất tiêu thụ hàng giả thường thuộc về các nhân vật quan trọng trong quân đội và giới chính trị địa phương." *

Các cuộc điều tra của riêng tôi và những trao đổi với các điều tra viên cho thấy rằng Công ty Kang Hong Medical đóng tại tây nam Trung Quốc, thuộc sở hữu của các sĩ quan quân đội hồi hưu và tại ngũ đã bán ra các loại thuốc giả gồm thuốc giảm đau, kháng sinh và các loại khác, rồi được đem tiêu thụ theo cách y như các sản phẩm của các công ty tân tiến của phương Tây. Những sản phẩm này được bán cho vài bệnh viện, bao gồm bệnh viện Số 211 PLA [Quân Giải phóng Nhân dân] tại Thành phố Hạ Bình cực đông bắc Trung Quốc. Bệnh viện này cũng như nhiều bệnh viện khác không chỉ thường xuyên khám và điều trị cho các nhân viên quân sự mà còn cả thường dân nữa. Vì vậy đã không có được những báo cáo chính thức về số bệnh nhân bị tai biến do các sản phẩm giả có liên quan tới những bệnh viện quân đội. Mặc dù vậy, trong một đất nước mà số liệu về y tế vốn là một vấn đề gây tranh cãi và luôn bị giữ kín thì những thông tin này là một đảm bảo nho nhỏ. Thực vậy, các bệnh viện quân đội tại Bắc Kinh đã từng dính líu vào việc không công bố các vụ dịch SARS năm 2003.

Các điều tra viên cho tôi hay rằng những chủ nhân và giám đốc các bệnh viện này đã "kiếm được rất nhiều tiền," bằng cách mua các dược phẩm giả giảm giá rồi thanh toán với bệnh nhân với giá thông thường như các sản phẩm tân kỳ tương đương. Kang Hong đã làm giả những bức thư cho phép từ thương gia và là nhà bán sỉ hợp pháp tên là Yu Xing ở Quảng Đông, được cho là đã cho phép mình cung cấp các sản phẩm tân tiến cho các bệnh viện thuộc sở hữu của các nhân vật cao cấp trong Quân Giải phóng Nhân dân. Thế nhưng Yue Xing Quảng Đông lại chưa bao giờ gửi một giấy phép nào như vậy cả. Khi công ty Guangdong Yue Xing đưa vụ việc này ra cho cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Trung Quốc (SFDA) tại Thành phố Hạ Bình thì họ cho biết rằng bệnh viện quân đội không nằm trong quyền hạn pháp lý của họ, mà cũng không thuộc quyền phán xử của bất cứ thực thể dân sự nào.

Kang Hong đã dùng cách tiếp cận tương tự tại Thành phố Jin Zhou miền Nam Trung Quốc, lần nữa giả bộ đại diện cho các sản phẩm của một công ty dược phẩm tân tiến khác. Một lần nữa, SFDA lại tuyên bố họ không thể làm gì được.

Ảnh hưởng và tác động của hành vi đồng loã trong quân đội trong việc giả đã được mở rộng ra nước ngoài. Các công ty được quân đội ủng hộ được cho là đã dính líu vào việc sản xuất các thành phần dược phẩm hoạt tính (API), chuyện này đặt ra một cảnh báo đáng chú ý cho thị trường Hoa Kỳ. Bốn mươi phần trăm thành phần dược liệu hoạt tính được sử dụng trong y dược Hoa Kỳ được sản xuất tại Ấn Độ và Trung Quốc, và số lượng đó được dự đoán sẽ tăng gấp đôi trong vòng 15 năm tới. Trong cả năm qua, cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ đã phát hiện những mối liên kết giữa cái chết của 95 người Mỹ thành phần dược liệu hoạt tính (API) bị nhiễm với tạp chất được sản xuất tại Trung Quốc.

Song các du khách tới Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với một vấn nạn trực tiếp hơn: Bệnh viện Đa khoa Quân đội 301. Được phong danh hiệu là "bệnh viện được chỉ định phục vụ Olympic" bởi Bộ Sức khỏe tại Bắc Kinh, 301 Quân đội (cùng với các bệnh viện liên kết với nó là 304, 309) có trên 4.000 giường bệnh và hơn 150 phòng kỹ thuật. Nó có khả năng sẽ được chính phủ Trung Quốc sử dụng cho bất cứ sự cố y tế nào trong thời gian diễn ra Olympic. Đáng lưu ý là bệnh viện này không nằm trong danh sách được chuẩn thuận do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cung cấp. Trong khi các giới chức quân sự Trung Quốc không chắc sẽ cho phép các dược phẩm giả được sử dụng trong các bệnh viện này, kể từ khi có việc công bố công khai bất cứ tổn hại nào thuộc loại gây thiệt hại lớn, thì họ có thể đơn giản là không biết tất cả các dược phẩm giả đó ở đâu ra. Từ đó các dược phẩm sẽ dễ dàng được lưu hành và theo các điều tra viên, tình trạng hàng giả tràn lan, dược phẩm xấu có thể tự chúng có mặt trong hầu như bất cứ bệnh viện nào vào hầu như bất cứ thời điểm nào.

Vì sự an toàn của hàng triệu du khách quốc tế tới Trung Quốc - và vì một quốc gia đang háo hức gây ấn tượng trước thể giới với hình ảnh sạch sẽ của mình - hãy hy vọng rằng thuốc giả sẽ không xảy ra.

Ông Bate, một thành viên chính thức của Viện Doanh nghiệp Mỹ, là tác giả của cuốn "Making a Killing: The Deadly Implications of the Countefeit Drug Trade," Nhà xuất bản AEI, tháng 6-2008.