Đừng quên những nhà bất đồng chính kiến ở Trung Quốc

Ellen Bork/ Phan Lưu Quỳnh lược dịch

Trong thập niên 1970s, nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa đưa ra một lời mời gọi đến giới trí thức Mỹ thất vọng với Cộng sản Sô viết. Nhiều ký giả, nhà khoa bảng, văn nghệ sĩ và lãnh đạo tôn giáo đã lên đường đến Trung Quốc. Những câu chuyện lôi cuốn của họ đã tiết lộ, như Paul Hollander mô tả trong cuốn sách “Những cuộc hành hương chính trị”, rằng hầu hết khách được mời đã nhìn thấy cái mà họ muốn xem, và trong bất cứ trường hợp nào cũng chỉ được nhìn đến mức mà các chủ nhà Trung Quốc cho phép.

Ở thời buổi này khách đến thăm Trung Quốc không phải là để tìm kiếm một mô hình thành công của cộng sản. Vì sau cùng, thì không kém gì một người lính già dặn trong chiến tranh lạnh như Tổng thống Reagan đã nói Trung Quốc là “cái gọi là quốc gia cộng sản”. Hầu hết trong giới đề ra các chính sách đối ngoại, việc đào sâu vào bản chất của cộng sản Trung Hoa thì bị coi là thiếu khôn ngoan.

Thật vậy, báo chí Tây phương nói chung thường không ghi nhận Hồ Cẩm Đào là tổng bí thư của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), mặc dù chính cái chức vụ này chứ không phải từ vai trò chủ tịch nước mà ông ta nắm giữ quyền lực. Các chiến dịch khổng lồ vận động cho một chế độ độc tài của thời kỳ Mao đã trôi qua, và những thay đổi kinh tế và cải tổ chính trị bé nhỏ trong cuối thập niên 1970s và 80s dưới thời Đặng Tiểu Bình đã thuyết phục được nhiều nhà quan sát rằng sự tăng trưởng kinh tế nhất định sẽ đưa đến một hệ thống chính trị tự do hơn.

Nhưng cũng giống như “các cuộc hành hương” trong thời kỳ trước đây, khách viếng thăm của ngày hôm nay cũng không được nhìn thấy một bức tranh toàn cảnh. Vào cuối thập niên 1990s, khi còn là Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ, bà Madeleine Albright đến thăm một trung tâm huấn luyện pháp luật ở Bắc Kinh. Vào lúc chụp hình, bà đã tươi cười rạng rỡ giương cao một tờ Nhân dân Nhật báo. Hàng tít lớn trên đầu ca tụng quyết tâm của Trung Quốc về tinh thần pháp trị. Nhưng nằm sâu trong nội dung bài báo là cái mà tờ báo nhận định về những điều chủ yếu của tinh thần pháp trị. Một trong những điều này là quyền lực tối cao của Đảng cộng sản.

Ngoại trưởng Albright đã bị lọt vào một cái bẫy thông thường. Tờ Nhân dân Nhật báo là cơ quan tuyên truyền bằng Anh ngữ của Đảng cộng sản Trung Quốc. Nội dung của tờ báo này được quản lý rất cẩn thận và nhắm vào những khách viếng thăm quan trọng. Trong khi những hình ảnh và bài tường trình về vụ động đất mới đây ở Tứ Xuyên tạo ra một ấn tượng là việc kiểm soát báo chí đã được nới lỏng, nhưng đó chỉ là tạm thời và mau chóng bị kềm chế trở lại. Trong khi có những vụ biểu tình ở Tây Tạng vào tháng Ba và tháng Tư, thì loại ngôn ngữ hoà thuận được điều chỉnh cẩn thận mà giới lãnh đạo Trung Quốc thường dùng trên sân khấu chính trị thế giới đã bị huỷ bỏ và thay vào là loại ngôn ngữ cứng rắn độc địa của thời “Cách mạng Văn hoá” để lên án chỉ trích Đức Đạt lai Lạt ma và người dân Tây Tạng.

Giới lãnh đạo Trung Quốc vẫn kiểm soát những gì mà người dân Trung Hoa đọc và xem trên truyền hình, về bất cứ đề tài nào mà họ cho rằng quyền lợi của họ bị đụng chạm đến. Tất cả các nhà xuất bản và cơ quan truyền thông phải có giấy phép hoạt động của nhà nước. Ký giả bị đòi hỏi phải học tập lý thuyết Mác-xít và có thể bị lôi đầu ra để tự làm kiểm điểm. Những thái độ và hành động chính trị không đạt yêu cầu có thể bị truy tố và theo dõi. Ban tuyên huấn trung ương đảng cũng chỉ đạo nội dung báo chí qua các chỉ thị bằng văn bản và fax, chỉ dẫn cho các nhà báo cách đối phó với những đề tài nhậy cảm như việc lây lan của bệnh cúm gà SARS và các dịp kỷ niệm cuộc thảm sát Thiên An Môn.

Các chỉ thị và danh sách đen được dấu kín, có lẽ là để không gây sự ngờ vực cho các mục tiêu, hoặc duy trì một bề mặt mở rộng mà nhà cầm quyền muốn trình bày cùng thế giới. Một nhà báo tên Shi Tao, người đã tiếp tay đưa chuyển nội dung của một chỉ thị như vậy cho một trang web của người Hoa ở hải ngoại, đang thụ án tù 10 năm vì tội tiết lộ “những bí mật của nhà nước”.

Mạng internet – qua đó một số công dân Trung Quốc có thể truy cập vào các trang web hải ngoại -- thì không làm thiệt hại gì nhiều đến việc kiểm soát thông tin của nhà nước. Chính phủ Trung Quốc có một bức tường lửa rất đáng nể để ngăn chặn các trang web mà họ không muốn người dân truy cập vào. Bức tường lửa này được canh gác bởi hàng ngàn cán bộ kiểm duyệt chuyên theo dõi các trang web và đề nghị ngăn chặn. Cho dù nếu có một người dân nào đó có thể tránh né được kỹ thuật ngăn chặn các trang web nước ngoài, thì nhà cầm quyền lại bù vào bằng cách làm cho hệ thống internet bị chậm xuống và khó khăn hơn.

Chính sách tự kiểm duyệt và đe doạ cũng đóng một vai trò quan trọng trong viêc giữ cho mạng Internet được an toàn để xử dụng. Nhiều công ty Internet tình nguyện tháo bỏ các nội dung mà nhà cầm quyền coi là có vấn đề dính dáng đến chính trị. Các công ty Mỹ như Google, đã cắt xén thay đổi công cụ tìm kiếm “search engine” theo yêu cầu của phía Trung Quốc, và Yahoo, đã hợp tác với nhà cầm quyền Trung Quốc trong vụ điều tra nhà báo Shi Tao, cũng cho thực hiện chức năng kiểm duyệt này. Đảng có lẽ đã phải lệ thuộc vào các áp lực gián tiếp như vậy để kềm chế ảnh hưởng của Internet, nhưng đảng không hà tiện sợ tốn kém trong việc kiểm tra, ép buộc và đàn áp.

Con số nhân lực ước lượng được thu nhận vào làm công việc giám sát mạng Internet lên đến hàng chục ngàn người. Theo Tổ chức Phóng viên Không Biên giới, có ít nhất 50 nhà bất đồng chính kiến xử dụng internet hiện đang bị tù đày. Dĩ nhiên là một người khách đến viếng thăm từ nước ngoài sẽ không biết gì hết.

Nạn ô nhiễm, các khu nhà chọc trời và sự phát triển đã phản ánh mức tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của Trung Quốc, nhưng không phải là sự thay đổi về chính trị. Không có một sự cải tổ chính trị nào đáng chú ý kể từ thập niên 1980s. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế đã cho phép nhà nước có thêm nhiều kế sách mãnh liệt nhưng khôn ngoan hơn trong việc đàn áp chính trị.

Kể từ khi có cuộc thảm sát Thiên An Môn năm 1989, bất cứ việc gì đưa ra mà có hơi hướm được tổ chức đàng hoàng, hoặc được phối hợp liên tỉnh, đều bị dập tắt một cách nhanh chóng và tàn bạo. Những thí dụ gồm có tổ chức tôn giáo Pháp Luân Công và Đảng Dân chủ Trung Quốc, mà các thành viên của họ đã trải qua những hình thức đối xử dã man nhất mà một hệ thống đảng cộng sản đã reo rắc như hãm hiếp, đánh đập, xiềng xích tay chân, và dí cho điện giật, theo Hội Ân xá quốc tế và các tổ chức nhân quyền khác cho biết. Trong khi Trung Quốc tự ca tụng những quyết tâm của họ về một tinh thần pháp trị, các luật sư dám đứng ra biện hộ cho nạn nhân của các vụ ngược đãi chính trị hoặc tôn giáo, thì chính họ lại càng là những mục tiêu của sự đàn áp.

Thế vận hội và những chuẩn bị không đưa đến một nước Trung Hoa với tự do được mở rộng. Thực tế, thì sự thật lại trái ngược. Các nhà bất đồng chính kiến bị cô lập riêng rẽ, giam giữ hoặc đuổi ra khỏi thành phố trong thời gian thi đấu. Việc xây dựng các khu vực thi đấu Thế vận đã khiến cho hơn một triệu người bị mất nhà cửa. Các nhà tranh đấu liên tục lên tiếng về sự liên quan giữa Thế vận hội và vấn đề sự gia tăng xúc phạm nhân quyền –như Hu Jia, Ye Guozhu và Yang Chunlin– đã bị bỏ tù.

Có hàng trăm nếu không muốn nói là hàng ngàn tù nhân khác mà khách đến tham dự Thế vận hội nên ghi nhớ. Họ bao gồm những thành viên kỳ cựu của Đảng Trung Hoa Dân chủ, như Zha Jianguo; người ủng hộ dân oan như Liu Jie, bị tù vì thu thập hàng ngàn chữ ký trên một lá thư ngỏ kêu gọi cải tổ chính trị; và các nhà viết tiểu luận phổ biến trên mạng Internet như Lu Gengsong đã viết về nạn tham nhũng và ĐCSTQ. Tổ chức Bảo vệ Nhân quyền Trung Hoa đã liệt kê ra 8 người chỉ tính riêng trong khu vực Bắc Kinh, vẫn bị tù đày vì tham gia vào cuộc xuống đường đòi hỏi dân chủ vào năm 1989.

Và dĩ nhiên, kế tiếp là những nạn nhân đã chết trong cuộc thảm sát Thiên An Môn. Con số chính xác thì không được biết rõ. Mặc dù bị sách nhiễu, đe doạ và bắt giữ liên tục, bà Ding Zilin, là mẹ của một nạn nhân tuổi vị thành niên, và các bậc cha mẹ khác đã thu thập được 188 tên tuổi nạn nhân trong 19 năm qua. Chẳng có gì là ngạc nhiên khi bà Ding bị ép buộc phải rời khỏi Bắc Kinh trong thời gian có Thế vận hội.

Khi Thế vận hội trôi qua và mọi người đã trở về nhà, thì Trung Quốc sẽ không có lợi lộc gì để nới lỏng kiểm soát. Tệ hại hơn là khả năng của đảng để theo dõi và đàn áp sẽ được tăng cường do việc đứng ra tổ chức Thế vận hội.

Thế giới không phải chỉ đưa các lực sĩ đến tranh tài tại Thế vận hội, nhưng cả những kỹ thuật giám sát để giúp chính quyền theo dõi người dân của họ trong những năm sắp tới. Chỉ riêng các công ty Hoa Kỳ đã bán cho Trung Quốc những kỹ thuật có thể kín đáo sao chép lại các ổ cứng (hard drives) trong máy tính, đọc các nội dung đã được mã hoá và làm công việc phân tích nhận diện mặt mũi trên các đoạn phim video quan sát.

Không ai ngụ ý lâu hơn nữa rằng mình là một người hâm mộ cộng sản Trung Hoa, hoặc bất cứ loại cộng sản nào. Vấn đề nảy sinh ra khi khách đến thăm Trung Quốc không thể hiểu được họ đang thấy những gì –và những gì bị dấu kín– và tạo ra một ấn tượng sai lầm về loại chính quyền mà Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa vẫn đang có.