Hãy nói Một lời Nguyện cầu cho Việt Nam
Preeta D Bansal and Richard D Land /BaSamWASHINGTON - Những ngày sau khi đảm nhiệm vị trí chủ tịch [luân phiên] Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc như một sự xác nhận cho quá trình tìm kiếm dài lâu vị trí quốc tế của mình, chính phủ Việt Nam đã đưa ra những cảnh báo u ám đối với các nhà lãnh đạo Phật giáo chớ có tới dự đám tang vị đại lão hòa thượng 87 tuổi tại ngôi chùa bị chính thức cấm của họ, làm cho đám tang hóa ra bị coi như là một "cuộc tụ tập chống đối chính quyền".
Thay vì đưa ra những lời đe doạ để tiếp tục hành động lạm dụng của mình đối với những nguyên tắc quốc tế về tự do tôn giáo, chính quyền cần phải chấm dứt những hạn chế phi lý của họ đối với tổ chức Phật giáo lớn nhất Việt Nam này, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (GHPGVNTN). Trong cái vẻ ngạo mạn từ vị trí nổi bật của mình tại Liên hiệp quốc tháng này, Việt Nam cần phải bảo vệ, chứ không phải là xâm phạm, các quyền tự do cơ bản.
Hành động đe doạ gần đây nhất của chính quyền đối với GHPGVNTN đi theo sau cái chết của Đại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang, vị pháp chủ tối cao của GHPGVNTN và là một nhà quán quân đấu tranh cho tự do và nhân quyền được khắp nơi kính trọng. Với hoạt động ủng hộ tích cực cho hòa bình, ông đã trải qua cả nửa đời mình trong cảnh bị cầm giữ hoặc tù đày, trước tiên là dưới quyền lực thực dân Pháp, tiếp đến là chính quyền Nam Việt Nam, và cuối cùng là chính quyền cộng sản. Ông đã viên tịch ngày 5 tháng Bảy tại tu viện nơi ông đã bị cầm giữ từ năm 2003.
Người có khả năng tiếp nhận vị trí lãnh đạo mới, hòa thượng Thích Quảng Độ, và hầu hết các vị lãnh đạo cao niên khác của GHPGVNTN cũng phải chịu một hình thức giam cầm. Thậm chí những nỗ lực gần đây của họ nhằm tổ chức hoạt động từ thiện và các tổ chức thanh niên trong phạm vi địa phương cũng đã gặp phải sự quấy nhiễu, hăm doạ và giam cầm của chính quyền. Hà Nội coi hành động ủng hộ tích cực cho tự do và nhân quyền một cách hòa bình của các nhà sư như là một mối đe doạ cho sự "ổn định" của chính quyền. Ngược lại, hàng triệu người Việt Nam nhận thấy GHPGVNTN như một tổ chức nhân đạo và tôn giáo rất cần thiết.
Cái chết của HT Thích Huyền Quang đang đem tới cho chính quyền Việt Nam một cơ hội hiếm có để vinh danh một con người đấu tranh không biết mệt mỏi cho nhân quyền bằng cách để cho GHPGVNTN được tự do hành đạo theo những chuẩn mực quốc tế để tự họ chọn lựa ban lãnh đạo của riêng mình và tiến hành những hoạt động của mình mà không có sự can thiệp. Đáng buồn thay, điều đó không chắc sẽ xảy ra.
Chính phủ Hoa Kỳ tiếp tục công khai khen ngợi Việt Nam đã có những bước tiến trong việc mở rộng cho phép các cộng đồng tôn giáo khác nhau được hoạt động. Trong thời gian diễn ra chuyến viếng thăm Hoa Kỳ vào tháng trước của Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng, Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush đã tán dương những nỗ lực của chính phủ Việt Nam trước những tiến bộ trong tự do tín ngưỡng.
Tuy nhiên, những lời tuyên bố như thế không phản ảnh đúng với những sự kiện thật sự đang diễn ra ở Việt Nam. Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế của Hoa Kỳ, một hội đồng cấp liên bang độc lập, đã tới Việt Nam vào năm ngoái và gặp gỡ các nhà lãnh đạo cao cấp trong chính quyền và các tổ chức tôn giáo, trong đó có GHPGVNTN, cũng như các thành viên trong các tổ chức xã hội dân sự của Việt Nam. Ít nhất có 30 nhà hoạt động ủng hộ cho nhân quyền, dân chủ, tự do tín ngưỡng và lao động đã bị cầm tù trong hơn một năm theo sau những vụ bắt giữ họ vào năm 2007, và những người khác phải chịu sự giám sát liên tục.
Những môn đồ và cộng đồng thuộc các giáo phái khác nhau tại Việt Nam cũng tiếp tục nếm mùi can thiệp, đe doạ và giám sát thô bạo của chính quyền, đặc biệt với những người tranh đấu một cách hòa bình cho điều kiện tự do tín ngưỡng hơn nữa hay tìm cách thành lập tổ chức độc lập khỏi sự kiểm soát của chính quyền. Nhiều cá nhân hiện đang ở trong tù hay bị cầm giữ với những lý do liên quan tới hoạt động tôn giáo hay tích cực ủng hộ cho tự do tín ngưỡng của họ, bất chấp sự khẳng định của Bộ Ngoai giao Hoa Kỳ rằng không còn có bất kỳ cái gọi là "những tù nhân đáng quan tâm" ở Việt Nam.
Sự quấy nhiễu và giam giữ các nhà sư của GHPGVNTN và những hành động sỉ nhục vẫn diễn ra đối với các cộng đồng tôn giáo khác nhau đã trực tiếp mâu thuẫn với lời tuyên bố rằng tình trạng tự do tín ngưỡng ở Việt Nam đã được cải thiện rất đáng kể như là để đảm bảo cho việc đưa quốc gia này ra khỏi danh sách những nước xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng. Phật giáo là tôn giáo chủ yếu trong 86 triệu người dân Việt Nam và hành động tiếp tục đàn áp GHPGVNTN vẫn gây nên ảnh hưởng xấu rất rõ trong hồ sơ nhân quyền của nước này chắc chắn không thể bỏ qua.
Giữa những năm 2004 và 2006, Hoa Kỳ đã chọn Việt Nam như là một quốc gia cần quan tâm đặc biệt (CPC) theo Đạo luật Tự do Tôn giáo Quốc tế 1998. Sự lựa chọn này đòi hỏi Hoa Kỳ phải có các động thái ngoại giao nổi bật và bao gồm những ủng hộ và khích lệ các quốc gia cam kết cùng Hoa Kỳ trong đường lối bảo vệ quyền tự do cơ bản này.
Việt Nam đã thực hiện một số bước đi nhằm mở rộng quyền tự do tín ngưỡng cho tới năm 2006, khi sự chấm định CPC được dỡ bỏ. Sau đó, bước tiến bộ về tự do tín ngưỡng bị ngưng trệ: những tù nhân vẫn bị giam giữ, các cuộc bắt bớ mới tiếp tục diễn ra, và nhiều cộng đồng tôn giáo khác nhau ở Việt Nam một lần nữa đối mặt với những hạn chế. Uỷ ban Tự do Tôn giáo Quốc tế thấy rằng chính quyền Bush đã hành động quá sớm và khuyến nghị rằng cần phải đưa Việt Nam trở lại như một quốc gia CPC.
Trong lúc mối quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam phát triển, Hoa Kỳ cần suy nghĩ rõ ràng hơn về việc làm sao để định hình cho các chính sách của mình nhằm thúc giục chính phủ Việt Nam chấm dứt các hành động vi phạm nặng nề quyền tự do tín ngưỡng, trong đó có việc giam giữ tuỳ tiện những người bất đồng chính kiến, và nới rộng những bảo trợ hợp pháp phù hợp với quyền con người được quốc tế công nhận.
Các nhà lãnh đạo can đảm của GHPGVNTN và các môn đồ của họ xứng đáng có quyền được tự do hành đạo của mình mà không phải lo lắng về hành động quấy nhiễu và bắt bớ của chính quyền, như những gì mà luật quốc tế đã đưa ra. Các chính sách và chương trình của Mỹ cần thể hiện - trong lời nói và việc làm - rằng Hoa Kỳ kiên quyết giữ vững lập trường ủng hộ tự do, dân chủ, và nhân quyền tại Việt Nam.
* Preeta D Bansal, một thành viên của hãng luật quốc tế Skadden, Arps, Slate, Meagher & Flom LLP.
* TS Richard D Land, chủ tịch Ủy ban Đạo lý thuộc Hội thánh Tin lành miền Nam và Tự do Tôn giáo, cả hai vị đều là thành viên của Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ.
