Việt Nam sửa luật quốc tịch: "Việt Kiều" dở khóc dở cười

Hà Ngọc Cư

*Việt Nam sẽ công nhận song tịch?

*Mỹ có công nhận song tịch của người Mỹ gốc Việt không?

*Thông báo chiếu khán tháng 6/2008

Việt Nam sẽ sửa đổi luật quốc tịch để chấp nhận song tịch nhưng với Hoa Kỳ những người Việt đã nhập tịch Mỹ có được giữ hai quốc tịch không? Hiện người Mỹ gốc Việt có còn được chính phủ VN công nhận là công dân Việt Nam nghĩa là còn quốc tịch VN không?

Bộ Tư pháp đã đệ trình lên Quốc Hội dự luật sửa đổi luật quốc tịch để chấp nhận song tịch. Có nhiều khả năng dự luật này sẽ được thông qua nhanh chóng vì Quốc Hội “gọi dạ bảo vâng” thì cái gì Đảng đưa ra chả ký.

Theo luật quốc tịch hiện hành (1998) thì công dân VN chỉ có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam. Điêu đó được hiểu như thế nào?

1/ Công dân Việt Nam khi đã vào quốc tịch khác là mất quốc tịch Việt Nam hay

2/ Việt Nam không công nhận quốc tịch khác của công dân Việt Nam?

Hoa Kỳ và vấn đề song tịch của người Mỹ gốc Việt

Đa số quốc gia trên thế giới chấp nhận song tịch như Canada, Pháp, Nga, Mễ Tây Cơ, Thái Lan... Một số quốc gia khác không chấp nhận song tịch nghĩa là khi đã vào quốc tịch khác là mất quốc tịch cũ như Uc, Trung Hoa, Cuba, Ấn Độ, Nhật Bản...

Hoa Kỳ có chấp nhận song tịch không?

Hiến pháp Hoa Kỳ không bắt buộc công dân Mỹ chỉ được quyền có một quốc tịch và luật pháp Hoa Kỳ cũng không có điều khoản cấm công dân Mỹ song tịch. Mặt khác Hoa Kỳ cũng không bao giờ có một đạo luật công nhận quyền song tịch của công dân Mỹ.

Song tịch chỉ là “vấn đề” khi có tranh chấp giữa hai quốc gia về quốc tịch của một cá nhân liên quan đến quyền lợi hoặc pháp lý của hai quốc gia đó. Do đó vấn đề song tịch là vấn đề thuộc thẩm quyền của Bộ Ngoại Giao.

Hai nguyên tắc cơ bản mà hầu hết các quốc gia đều đặt cơ sở cho quốc tịch là quốc tịch theo huyết thống (nghĩa là bố/mẹ có quốc tịch nào thì con cái có quốc tịch đó) và quốc tịch theo lãnh thổ (nghĩa là ra đời ở lãnh thổ nước nào thì có quốc tịch của nước đó). Vì thế mà một người có thể song tịch ngay lúc chào đời. Thí dụ: Con của công dân Mỹ sinh tại Việt Nam thì vừa có quốc tịch Mỹ theo huyết thống vừa có quốc tịch VN theo lãnh thổ. Không có luật quốc tịch của nưóc nào ở trên luật quốc tịch của nước khác nên cả Hoa Kỳ lẫn VN đều có thể coi người này có quốc tịch của nước họ.

Bây giờ nói đến trường hợp người VN nhập tịch Mỹ. Mặc dầu khi vào quốc tịch Mỹ ta đã phải giơ tay tuyên thệ là sẽ từ bỏ quốc tịch Việt Nam nhưng chính quyền VN vẫn có quyền coi người Việt sau khi nhập tịch Mỹ vẫn còn quốc tịch Việt Nam, viện cơ rằng mình sinh ra ở VN tức là có quốc tịch VN mà chưa làm đơn xin thôi quốc tịch tức là vẫn còn quốc tịch VN.

Những quốc gia không chấp nhận song tịch thì quy định rõ ràng là nếu công dân của họ vào quốc tịch khác thì tự động mất quốc tịch gốc, không cân làm đơn từ bỏ quốc tịch gốc.

Chỉ có ở Việt Nam là vấn đề song tịch cứ nhập nhằng lúc trắng lúc đen. Nếu VN chỉ công nhận công dân của mình có một quốc tịch thì khi công dân VN vào quốc tịch mới là đương nhiên mất quốc tịch VN rồi thì việc gì phải làm đơn xin bỏ quốc tịch VN nữa. Vậy mà “Việt kiều” cứ vẫn bị coi là còn quốc tịch VN để chính quyền VN “trị tội” khi cần. Và muốn khỏi bị chính quyền VN phiền hà về cái gốc VN của mình thì phải làm đơn lên “Nhà Nước” Việt Nam để xin thôi quốc tịch VN.

Luật “cứng” hay luật “mềm”

Ông Hà Hùng Cường, Bộ trưởng Tư pháp nước CHXHCNVN nói rằng đây là luật quốc tịch “CỨNG”.

Dự luật sửa đổi luật quốc tịch đệ trình Quốc hội, theo ông Hà Hùng Cường là luật “MỀM”, được giải thích như sau:

“Theo hướng mềm dẻo. Nếu dự án luật được thông qua, có thể chấp nhận những trường hợp đang có hai quốc tịch, thậm chí ba quốc tịch, và anh được đăng ký đàng hoàng để một mặt chúng ta dễ thống kê số liệu công dân, mặt khác để thực hiện chính sách bảo hộ công dân, tránh những tranh chấp có thể xẩy ra.”

Nhưng theo dự luật quốc tịch mỗi khi công dân VN mang thêm một hay nhiều quốc tịch mới mà muốn giữ quốc tịch VN thì vẫn phải đăng ký để xác nhận mình muốn giữ quốc tịch gốc là quốc tịch VN. Dự luật còn qui định thời hạn năm năm, kể từ ngày luật có hiệu lực, đê “Việt kiều” đăng ký trở lại quốc tịch VN. Nếu đã công nhận song tịch tức là đã xác nhận dù có quốc tịch mới thì quốc tịch gốc vẫn còn; sao lại bắt người ta phải đăng ký trở lại quốc tịch gốc. Điều vớ vẩn nhất là thời hạn đăng ký năm năm.

Nếu một “Việt kiều” vào quốc tịch Mỹ khi thời hạn đăng ký hết thì làm sao. Có “được” coi là đã mất quốc tịch VN hay không hay lại phải làm đơn xin thôi quốc tịch VN. Và muốn giữ quốc tịch VN thì sao? Chắc lại phải có quy chế mới. Cứ trống đánh xuối kèn thổi ngược thế này thì “Việt kiều” chỉ còn nước vào nhà thương điên.

Nếu “được cho trở lại” quốc tịch VN thì “Việt kiều” được hưởng những quyền lợi gì? Ông Hà Hùng Cường trả lời rằng:

“Được hưởng các quyền và nghĩa vụ của công dân VN phù hợp với hoàn cảnh sống xa Tổ quốc. Đó là những quyền và nghĩa vụ nào thì lại do những đạo luật cụ thể qui định, ví dụnhư Luật bầu cử hiện hành qui định nếu anh về nước có quyền đăng ký tạm trú anh được đi bỏ phiếu, nhưng nếu anh muốn ứng cử đại biểu quốc hội thì anh phải thường trú trong nước, rồi có nhận xét của nơi cư trú, phải qua hiệp thương của mặt trận... Nghĩa là anh không thường trú được trong nước thì anh không được ứng cử”.

Trong cơ chế “Đảng cử dân bầu” thì người dân sống ở trong nước còn chả dám mó tới ứng cử huống chi Việt kiều chỉ là “khúc ruột xa ngàn dậm”.

Không cho “Việt kiều đã xin trở về quốc tịch “ VN ứng cử nếu không có địa chỉ thường trú ở VN là hợp lý nhưng không cho họ bầu cử là coi họ như công dân hạng hai. Công dân Hoa Kỳ được quyền bỏ phiếu khi sống ở nước ngoài kể cả những người có quốc tịch Mỹ do bố/mẹ là công dân Mỹ mà chưa từng sống một ngày trên đất Mỹ. (Độc giả nào ở trong trường hợp này có thể đăng ký bầu cử (register to vote bằng cách vào website: U.S Overseas Voting).

Quyền bầu cử và ứng cử thì chả mấy ai ham trừ khi đất nước có tự do dân chủ. Nhưng “Việt kiều” được trở lại quốc tịch VN có được quyền có passport VN (Hộ chiếu VN) hay không? Và nhất là nêu có thường trú ở VN thì có “được” thi hành nghĩa vụ quân sự không?

Ông Bộ trưởng Hà Hùng Cường trả lời lấp lửng rằng: “Xu hướng là bà con đã trở về VN để định cư và thường trú thì bà con sẽ được hưởng các quyền và gánh vác nghĩa vụ như mọi công dân”.

Thế thì xin trở lại quốc tịch VN để làm gì? Để “được” đóng góp xây dựng XHCN một cách thuận tiện hay sao?

Trở lại quốc tịch VN có mất quốc tịch Mỹ không?

Bây giờ xin trở lại vấn đề người công dân Mỹ nếu trở lại quốc tịch gốc hoặc nhập tịch một quốc gia khác có mất quốc tịch Mỹ không?

Điều khoản INA 349 của luật Di trú Hoa Kỳ chỉ ra rằng:

“Người có quốc tịch Hoa Kỳ do bẩm sinh hoặc nhập tịch sẽ bị mất quốc tịch Mỹ nếu xin nhập tịch một quốc gia khác do tự tay mình nộp đơn hoặc nhờ một cơ quan đại diện nộp đơn cho mình vào lúc đã đủ 18 tuổi”.

Nếu chiếu theo điêu khoản trên thì khi bạn nhập tịch quốc gia khác hoặc trở lại quốc tịch gốc thì bạn đã mất quốc tịch Mỹ nếu thủ tục nhập tịch của quốc gia này hoặc thủ tục trở về quốc tịch gốc buộc bạn phải tuyên thệ là đã từ bỏ quốc tịch Mỹ của mình. Cho nên để kết luận rằng một công dân Mỹ khi vào quốc tịch khác hay trở về quốc tịch gốc có mất quốc tịch Mỹ hay không thì Bộ Ngoại Giao Mỹ phải biết chắc chắn rằng khi nhập quốc tịch khác hoặc trở vê quốc tịch gốc thì người đó có ý định từ bỏ quốc tịch Mỹ hay không.

Kể từ ngày 16 tháng 4 năm 1990, Bộ Ngoại Giao Mỹ có một chính sách ngầm chấp nhận song tịch một cách cởi mở hơn. Sau đây là những nguyên tắc Bộ Ngoại Giao Mỹ dùng để kết luận rằng một công dân Hoa Kỳ vẫn có ý định giữ quốc tịch Mỹ nếu:

1/ Nhập quốc tịch khác

2/ Tuyên thệ trung thành với quốc gia khác chỉ vì đó là một thủ tục thông thường của quốc gia đó.

3/ Làm việc cho chính quyền nước ngoài nếu là công việc của một viên chức thuộc câp bậc không có tính cách sách lược (non-policy-level)

Cho dù nhiều quốc gia đòi hỏi khi nhập tịch thì phải tuyên thệ từ bỏ quốc tịch cũ thì Bộ Ngoại Giao Mỹ cũng cho rằng đó chỉ là thủ tục nhập tịch của quốc gia đó chứ người Mỹ khi xin nhập tịch quốc gia này không hề có ý định từ bỏ quốc tịch Mỹ.

Nhưng nếu một công dân Mỹ thi hành một trong những điều dưới đây thì chắc chắn mất quốc tịch Mỹ:

1/ Đảm nhận một chức vụ có tính chính sách (Policy- level) ở nước ngoài

2/ Can tội phản quốc đối với Hoa Kỳ; hoặc

3/ Có những hành động không nhất quán với sự bảo lưu quốc tịch Mỹ khiên người ta phải kết luận rằng đương sự có ý định từ bỏ quốc tịch Mỹ.

Điều thứ ba là “vùng xám” của luật pháp vì làm gì có tiêu chuẩn hay nguyên tắc nào để đánh giá một hành động là không nhất quán với sự bảo lưu quốc tịch Mỹ.

Đối với việc chính quyền VN cho người Mỹ gốc Việt được đăng ký trở lại quốc tịch VN thì bản thân người viết sẽ chẳng làm gì cả. Không xin trở lại quốc tịch VN mà cũng không xin thôi quốc tịch VN.

Nếu độc giả nào muốn giữ quốc tịch VN thì xin “hiến kế mọn” để bảo vệ quốc tịch Mỹ của mình.

1/ Nêu có hai passport thì khi trở lại Mỹ nên dùng passport Mỹ để khỏi lôi thôi ở cửa khẩu.

2/ Đừng bao giờ xác nhận rằng mình có ý định bỏ quốc tịch bằng lời nói hay việc làm. Nếu khi trở lại quốc tịch cũ hoặc vào quốc tịch mới mà luật lệ nước đó chỉ công nhận một quốc tịch và đòi bạn phải tuyên thệ bỏ quốc tịch cũ thì có thể bị mất quốc tịch Mỹ đấy.

Thông báo về chiếu khán di dân của tháng 6 năm 2008.

Dưới đây là thông báo của Trung Tâm Chiếu Khán Quốc Gia (National Visa Center) về ngày đáo hạn visa (cut-off date) của các đơn xin định cư tại Mỹ theo diện đoàn tụ gia đình (family based immigrant) của tháng 6 năm 2008:

F1 (Con độc thân trên 21 tuổi của người có quốc tịch): 15 tháng 3 năm 2002.

F2A (Vợ/chồng và con độc thân dưới 21 tuổi của thường trú nhân): 15 tháng 7 năm 2003.

F2B (Con độc thân từ 21 tuổi trở lên của thường trú nhân): 01 tháng 8 năm 1999.

F3 (Con đã có gia đình của người có quốc tịch): 08 tháng 6 năm 2000.

F4 (Anh Chị Em của người có quốc tịch): 22 tháng 8 năm 1997.

Như vậy so với tháng 5/08 thì:

- Diện F1, lên được 1 tuần.

- Diện F2A, lên được 5 tuần.

- Diện F2B lên được 2 tháng

- F3 lên được không lên ngày nào

- Diện F4 lên được 2 tuần.