*Nông dân không được hưởng lợi dù giá lúa gạo tăng cao
Hoàng Ðình Nam/NVSÀI GÒN 2-7 (NV).- Cơn sốt gạo xảy ra cuối Tháng Tư, 2007 và còn kéo lê hệ quả đến tận bây giờ xảy ra tại Việt Nam là một sự kiện “có thật” không phải là cơn “sốt ảo” như báo chí tại Việt Nam viết để trấn an dân chúng.
Đây là điều được Tiến Sĩ Lê Văn Bảnh, viện trưởng Viện Lúa Đồng Bằng Sông Cửu Long, nói ra trong cuộc phỏng vấn của tờ Tuổi Trẻ Cuối Tuần, phổ biến trên website Tuổi Trẻ ngày Thứ Tư 2 tháng 7, 2008.
Trong cuộc phỏng vấn này, ông Bảnh cho rằng cơn sốt gạo xảy ra mà giá gạo tăng từng giờ làm dân chúng cả nước hốt hoảng, là docác công tyquốc doanh độc quyền thu mua gạo xuất cảng tạo ra.
“Nhiều người nói đó là ‘sốt ảo’ nhưng tôi khẳng định đó là sốt thật chứ không phải ảo. Vì sao? Trước thời điểm sốt, giá gạo xuất khẩu của chúng ta khoảng 300 USD/tấn. Nghĩa là muốn lấy 1 USD chúng ta phải bỏ ra 3kg gạo. Cùng thời điểm đó, giá gạo trong nước khoảng 8.000đ/kg. Nghĩa là chỉ cần bỏ ra 2kg gạo đã có thể lấy được 1 USD. Như vậy xuất ra ngoài sẽ không lời bằng bán nội địa. Khi giá gạo trên thế giới biến động lên 1.000 USD/tấn, nghĩa là bỏ 1kg gạo lấy 1 USD, các doanh nghiệp bắt đầu gom gạo trong nước phục vụ việc xuất khẩu vì lúc này bán ra nước ngoài lời hơn bán trong nước.” Ông Lê Văn Bảnh nói trong cuộc phỏng vấn của tờ Tuổi Trẻ. “Từ đó gây ra tình trạng khan hiếm gạo, đẩy giá gạo lên cao.”
Ngày 27 tháng 4, 2008, hãng thông tấn chính thức của nhà nước loan một tin thật vui: “Việt Nam bán 100,000 tấn gạo cho Philippines với giá kỷ lục”. Trong bản tin này, TTXVN kể cho biết: “Việt Nam vừa trúng gói thầu bán 102,000 tấn gạo 25% tấm cho Philippines với giá kỷ lục $1,200 USD/tấn, mức giá cao nhất trong vòng 30 năm qua.”
Tháng Giêng 2008, giá gạo 25% tấm của Việt Nam xuất cảng với giá $320 USD/tấn. Một tháng trước đó, chỉ bán được $300 USD/tấn.
Mười năm trước, khi cần phải tranh giành thị trường với Thái, Ấn Độ, chế độ Hà Nội cho phép đám quốc doanh (Tổng Công Ty Lương Thực I và II) đánh sụt giá gạo xuống còn khoảng $145 USD/tấn.
Cả năm 2007, Việt Nam xuất cảng 4.5 triệu tấn gạo, đem về lối $1.5 tỉ USD ngoại tệ. Đổ đồng cho tất cả các loại gạo xấu tốt được xuất cảng thì cũng chừng $300/tấn.
Cơn sốt lương thực trên thế giới làm cho một số nước ăn cơm gạo là chính và phải nhập cảng thêm như Phi Luật Tân, Indonesia lo âu, tìm mua thêm gạo dự trữ cũng như tránh phải mua với giá cao hơn trong tương lai. Hệ quả, giá gạo nói riêng và nhiều loại lương thực căn bản khác cũng tăng giá rất nhanh.
Thấy xuất cảng gạo đột nhiên lời lớn,các công ty kinh doanh lương thực quốc doanh đã tích cực hoạt động.
Vào ngày hãng thông tấn TTXVN loan báo tin vui xuất cảng gạo giá kỷ lục, thì dĩ nhiên các vụ vơ vét gạo để xuất cảng đã diễn ra rồi nên tạo ra cuộc khủng hoảng cung cầu nội địa.
Ông Bảnh cho rằng chế độ CSVN đẻ ra hệ thống công ty quốc doanh độc quyền kinh doanh lúa gạo để xuất cảng theo kiểu “mượn đầu heo nấu cháo”, ăn trên đầu trên cổ nông dân.
“Hiệp hội lúa gạo ở ta thật ra là các doanh nghiệp. Mà doanh nghiệp thì họ chỉ quan tâm tới lợi nhuận chứ không phải vấn đề gì khác. Lúa gạo làm ra, người nông dân không tự định được giá trị của nó. Chẳng hạn nông dân sản xuất ra lúa, doanh nghiệp định 5.000đ/kg, không bán thì thôi.” Ông Bảnh phân tích. “Nông dân không có kho dự trữ, phải bán để lấy tiền trả nợ, đầu tư làm vụ kế tiếp nên buộc phải bán theo giá của doanh nghiệp đặt ra. Trong công nghiệp, doanh nghiệp sản xuất cái chip 1 USD, bán 10 USD, người dân mua không thì tùy. Hội nông dân của chúng ta lâu nay chỉ giúp người nông dân về mặt kỹ thuật. Còn hiệp hội lúa gạo thì bán lời bao nhiêu hiệp hội lấy hết, người nông dân không biết và không được hưởng gì cả.”
Ông Bảnh nêu cho thấy lối kinh doanh của xí nghiệp quốc doanh không phải như nhà nước rêu rao “của dân, do dân và vì dân”:
“Thực tế trong chuyện sốt gạo vừa rồi cho thấy khả năng của doanh nghiệp (hiệp hội), Tổng Công Ty Lương Thực VN quá yếu. Ở nước ngoài, tới vụ lúa hiệp hội sẽ bỏ tiền thu mua về dự trữ. Ở VN, hiệp hội thiếu kho dự trữ, tiền phải vay ngân hàng. Khi ký hợp đồng xuất khẩu mới giao cho các đầu mối chạy đi thu mua, sau đó xây xát, đánh bóng, vô bao... Phải trải qua quá nhiều trung gian trước khi xuất khẩu. Lúa gạo mình nhiều nhưng hệ thống phân phối có vấn đề.” Ông Bảnh nói. “Hiệp hội, tổng công ty lương thực chỉ làm thao tác ký hợp đồng, sau đó giao cho các doanh nghiệp chân rết. Lẽ ra hiệp hội, các tổng công ty lương thực phải điều tiết doanh nghiệp khi nào nên xuất khẩu để có lợi nhất. Khả năng quản lý, phân phối của chúng ta quá yếu. Ở đây cũng có vấn đề về cơ chế. Ở Thái Lan, vai trò của hiệp hội là chính trong việc điều tiết, phân phối lúa gạo. Còn ở VN, nhà nước như con gà mẹ ôm hết vào mình, việc xuất khẩu hay không phải do thủ tướng quyết định, trong khi thủ tướng lại có rất nhiều công việc phải giải quyết.”
Những ngày cuối Tháng Tư 2008, giá gạo thay đổi từng giờ ở Sài Gòn. Người dân chen nhau tranh mua từng gói gạo nhỏ vì sợ giá gạo còn lên mãi không biết đến đâu. “Anh Nguyễn Văn Thơ, ngụ ở phường 1 quận Gò Vấp cho biết, anh và người nhà đã thay nhau đi mua gạo trong ngày nhưng chưa mua được vì thấy giá gạo tăng quá cao. Buổi sáng, giá gạo còn ở mức 10,000 đồng/kg thì đến tối tăng lên 18,000 đồng/kg. Chiều 26 tháng 4, 2008, nhiều vựa gạo ở khu vực Cây Quéo (quận Bình Thạnh), chợ Gò Vấp đã ngưng bán gạo với lý do chờ gái mới.” Bản tin của VNExpress ngày 27 tháng 4, 2008 viết.
Báo SGGP ngày 27 tháng 4, 2008 khi loan tin dân chúng hoảng loạn đi mua gạo đã đổ tội cho đám đại lý thu mua gạo nhỏ lẻ khi viết rằng “thực tế, lượng lúa đông xuân hàng hóa hiện nay còn rất lớn trong dân. Chuyện thiếu gạo chỉ là thông tin “ảo” của những chủ vựa gạo điều tiết từng thị trường nhỏ...”
Cũng trong ngày 27 tháng 4, 2008, Nguyễn Tấn Dũng, thủ tướng CSVN, trong buổi họp “giao ban trực tuyến” đầu tiên tại Việt Nam đã “yêu cầu các bộ ngành liên quan và các địa phương kiểm tra xử lý ngay những tổ chức, cá nhân tung tin thất thiệt, đồng thời xử lý nghiêm những đối tượng có hành vi găm hàng, đầu cơ gạo”.
Ông Dũng đổ tội cho cơn sốt gạo là do “đầu cơ”. Nhưng tới nay, kẻ nào đầu cơ, kẻ nào tạo ra cơn hoảng loạn, không thấy có cuộc điều tra nào và sự trừng trị nào ngoài những lời đe dọa suông.
Khoảng 75% dân chúng Việt Nam sống ở khu vực nông thôn. Người nông dân Việt Nam dựa vào nông nghiệp là chính nhưng cây lúa không làm họ khá giả hay ít nhất đủ nuôi sống. Một số trong bọn họ chạy ra các thành phố kiếm việc làm trong các xí nghiệp sản xuất công nghệ thì bị bóc lột tận xương tủy. Từ đầu năm đến nay, ít nhất đã có 330 vụ đình công trên cả nước đòi tăng lương và cải thiện sự cư xử, tăng phẩm chất bữa ăn giữa ca.
Ngày 29 tháng 4, 2008, báo Financial Times ở Anh Quốc đưa ra một bài phân tích nói rằng dù giá gạo tăng nhanh trên thế giới nhưng nông dân Việt Nam không được hưởng lợi.
Hầu hết các gia đình nông dân Việt Nam chỉ có một miếng đất ruộng rất nhỏ, giá phân bón và thuốc trừ sâu rầy tăng liên tục trong khi giá bán lúa lại do các tổ chức thu mua quốc doanh của nhà nứơc ấn định. báo Financial Times nói rằng rất nhiều gia đình nông dân Việt Nam muốn bỏ ruộng haong vì “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” quần quật mỗi ngày mà không đủ sống.
Ngày 20 tháng 6, 2008, Nhà cầm quyền Hà Nội cho hay tái tục kế hoạch xuất cảng để nâng lượng gạo bán ra nước ngoài lên 3.5 triệu tấn và có khả năng xuất cảng 4.5 triệu tấn gạo năm nay.
Theo ông Bảnh Việt Nam sản xuất 36 triệu tấn lúa năm ngoái, năm nay cũng trúng mùa nên dự trù sản xuất 37 triệu tấn. Riêng khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long, vựa lúa lớn nhất nước, sản xuất vụ lúa hè thu được lối 2 triệu tấn, bội thu dù một vài nơi bị sâu rầy làm hại. Tính ra, cả nước sẽ có khoảng 23 đến 24 triệu tấn gạo.
“Nước ta có khoảng 85 triệu dân. Với số dân này bình quân một người ăn khoảng 15kg/tháng. Như vậy chúng ta cần khoảng 17 triệu tấn gạo phục vụ nhu cầu trong nước. Cộng thêm khoảng 1 triệu tấn nữa để làm những việc khác như phục vụ chăn nuôi, chế biến rượu... chúng ta chắc chắn dư trên 5 triệu tấn gạo.” Ông Bảnh nói.
Nhưng còn cái nghèo khổ của những người sản xuất ra lúa gạo thì sao? Ông Bảnh nói 70% các gia đình nông dân sở hữu mảnh ruộng nhỏ hơn 1 ha nên nghèo.
Như ở trên, ông nói “hiệp hội lúa gạo (thu mua quốc doanh) thì bán lời bao nhiêu hiệp hội lấy hết, người nông dân không biết và không được hưởng gì cả”.
