Khai thác mỏ ở Việt Nam: Chiến lược bành trướng mới của Trung Quốc

Thi Lâm – Nguyên Hân chuyển ngữ

Không bằng lòng với dấu ấn của mình trên quần đảo Hoàng Sa, những tỉnh lỵ miền bắc Việt Nam và cũng như quần đảo Trường Sa, Trung Quốc giờ đây đang thẳng tay bước qua chuyện khai thác mỏ ở Việt Nam như là một chiến lược mới trong chủ nghĩa bành trướng không chút ngại ngùng.

Hôm tháng Mười Một năm 2007, Thủ tướng Việt Nam ông Nguyễn Tấn Dũng được cho hay là đã chấp thuận dự án có tầm vóc quy mô lớn của Trung Quốc để khai thác quặng nhôm, hay bô-xít, ở vùng Cao Nguyên Trung phần Việt Nam để ngược lại, có được sự viện trợ tài chánh. Quyết định của Đảng Cộng sản Việt Nam đã gây nên một loạt phản đối và chỉ trích từ những khoa học gia, thành phần trí thức và những nhà lãnh đạo quân đội.

Những người phản đối dự án này đã bày tỏ nỗi quan tâm về những hậu qủa tàn khốc của sự khai thác mỏ tác động lên môi trường, bứng mất gốc người Thượng du bản địa sinh sống trong vùng này, quan trọng hơn, là sự xâm chiếm không chính thức của Trung Quốc vùng Cao Nguyên mang tính chiến lược của Việt Nam.

Trong lá thư ngỏ gởi ông Dũng, Tướng Võ Nguyên Giáp, một vị anh hùng nổi tiếng thời chiến tranh của Bắc Việt, đã yêu cầu kế hoạch khai thác quặng nhôm được hoãn lại cho đến khi những khoa học gia quốc tế có cơ hội nghiên cứu những tác động của dự án này lên môi trường.

Khai thác mỏ độc hại

Bất chấp sự phản đối kịch liệt, những hoạt động khai thác mỏ của Tập đoàn Chalco của Trung Quốc đã bắt đầu năm 2008.

Theo Viện Thông tin Khoáng sản, bô-xít thoạt đầu được chế biến thành ô-xít nhôm (aluminum oxide), sau đó được lọc thành nhôm qua qúa trình điện phân với cường độ năng lượng cao.

Theo Nguyễn Thùy Trang, một viên chức của Liên Hiệp Quốc đặc trách một chương trình bảo vệ môi trường ở Phi châu, qúa trình biến bô-xít thành ô-xít nhôm tạo ra hai hóa chất độc hại được biết đến như “bụi đỏ” và “bùn đỏ.” Bụi đỏ làm viêm phổi và có thể gây nên ung thư đường hô hấp. Bùn đỏ, là chất cặn bã giàu chất sắt, có thể làm hại hệ thống sinh sản và gây nên những khuyết tật ở trẻ sơ sinh.

Người ta ước tính rằng để sản xuất một tấn nhôm, cần phải có bốn tấn bô-xít và từ đó sẽ phát sinh ra ba tấn bùn đỏ có khả năng gây ung thư. Về lâu về dài, những hóa chất độc này sẽ làm ô nhiễm sông ngòi ở vùng Cao Nguyên và tàn phá nền sinh thái đồng bằng vùng Châu thổ Cửu Long.

Hơn nữa, sự phá hủy núi rừng và đất canh tác để lấy chỗ cho hoạt động khai thác mỏ và xây dựng cơ sở, làng mạc cho công nhân Trung Quốc sẽ làm mất nơi ăn chốn ở của những bộ lạc người bản xứ ở vùng này, đưa đến chuyện đánh mất đi lối sống cũng như nền văn hóa của họ mà không thể đền bù được.

Sự hiện diện của lính tráng và công nhân Trung Quốc ở vùng chiến lược Cao Nguyên này tạo nên một sự hăm dọa nghiêm trọng cho nền an ninh quốc gia, những người chỉ trích dự án này nói.

“Chúng ta biết Trung Quốc đã thiết lập một căn cứ hải quân vững mạnh ở đảo Hải Nam,” Tướng Nguyễn Tấn Vinh, cựu đại sứ Việt Nam ở Bắc Kinh trình bày trong một lá thư gởi cho các ủy viên Bộ Chính trị. “Ở phía bắc của đất nước ta có một căn cứ hải quân vững mạnh, về phía tây có một căn cứ quân sự được trang bị hoàn chỉnh, vậy thì điều gì sẽ xảy ra cho sự chủ quyền và độc lập của tổ quốc Việt Nam mà vì đó, chúng ta đã đánh đổi với hằng triệu sinh linh và vô vàn xương lẫn máu để có được?”

Những nhà lãnh đạo quân đội Việt Nam có lý do chính đáng để quan tâm. Vùng Cao Nguyên vốn có tầm vóc quan trọng về phương diện địa lý. Đó là con đường thiên nhiên sẵn có cho phép quân lực Trung Quốc, sử dụng lối điều quân kiểu càng cua lớn, cắt đứt Việt Nam thành hai khúc hay hăm dọa phía nam của Việt Nam.

Năm 1975, cái quyết định đáng tiếc của cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu khi ra lệnh bỏ Pleiku và Kontum ở vùng Cao Nguyên đã cho phép các tướng lãnh Bắc Việt tiến hành bao vây cứng ngắt miền Nam, đưa đến chuyện sụp đổ nhanh chóng của quân lực Việt Nam Cộng Hòa (ARVN).

Tập đoàn Chalco thua lỗ

Theo tin tức tường thuật, Tập đoàn Chalco của Trung Quốc, đang khai thác mỏ bô-xít ở Việt Nam, đã bị lỗ nặng trong năm 2008. Công ty này nói rằng sự lỗ lã này là do động đất và bão tuyết ở Trung Quốc, bên cạnh sự khủng hoảng kinh tế toàn cầu, và sự giảm gía hàng kim loại trên thị trường thế giới. Công ty này cũng nói là họ tiên đoán sẽ lỗ lã hơn nữa trong năm 2009.

Bắc Kinh không tỏ ra cho thấy họ sẽ đổi ý vì cái khả năng thất bại tài chánh trong chuyện khai thác mỏ khoáng sản này của họ; nhưng chung cuộc rồi, chuyện khai thác mỏ bô-xít này có thể xem, một cách đơn giản, như là một sự che dấu cho một ý đồ nham hiểm lớn lao hơn.

Nguồn:

(1) Mining exploration in Vietnam: China's new strategy of expansionism. San Jose Mercury News, by Thi Lâm, 11 April 2009. Thi Lâm là tác gỉa cuốn "Thế kỷ hai-mươi-lăm năm: Một vị tướng Nam Việt Nam hồi tưởng lại Cuộc Chiến Đông Dương cho đến ngày Sài Gòn Sụp Đổ." Tác gỉa Thi Lâm viết bài "Mining exploration in Vietnam" này cho New America Media.