Tin Tuc khap noi

AP phỏng vấn: Gorbachev chỉ trích đảng của Putin
Trường Giang lược dịch
Moscow – Trong phần chỉ trích những nhà lãnh đạo kế vị ông hôm thứ Năm vừa rồi, Mikhail Gorbachev đã ví đảng United Russia của ông Vladimir Putin như là một đảng bộ cầm quyền tệ nhất trong số các đảng bộ Cộng Sản mà ông đã từng lãnh đạo và giúp lật đổ. Ông cũng nói rằng Nga ngày nay là một quốc gia mà trong đó hệ thống Lập Pháp và Tư Pháp không được hoàn toàn tự do.
Trong buổi phỏng vấn với cơ quan thông tấn Associated Press 20 năm sau ngày khởi đầu cho một cuộc sụp đổ nhanh chóng của đế quổc Xô Viết dưới sự chứng kiến đầy dao động của ông, Gorbachev cũng nói rằng cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu cho thấy chủ nghĩa tư bản cũng cần một số những nguyên lý cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa mà ông đã đóng một vai trò quan yếu trong việc triệt hạ nó.
Cuộc phỏng vấn người lãnh đạo Xô Viết cuối cùng được thực hiện ngay tại trụ sở Gorbachev Foundation của ông, một viện nghiên cứu thành lập năm 1992 nhằm mục đích cổ động “những giá trị dân chủ và căn bản đạo đức, nhân bản” - mà có người nói cũng giống như là chính ông Gorbachev vậy. Với một dáng vẻ trọng tuổi, đẫy đà, ông Gorbachev, 78 tuổi, trông có vẻ tình cảm, thân mật và thường làm cho người ta gợi nhớ đến một người đã từng thống trị một trong hai siêu cường quốc trên địa cầu.
Cho dù đã bao nhiêu năm trôi qua, Gorbachev vẫn là một nhân vật đầy mâu thuẫn– được cả thế giới ca ngợi về công trạng của ông trong cái biến động lịch sử mà chính ông thú nhận rằng ông đã không có ý định làm như vậy. Ông đã truy cầu phương cách để sửa đổi chế độ công sản chứ không phải để phá hủy nó. Ông cũng nói tuy là ông đã sẵn sàng để Đông Âu đi con đường của họ, nhưng ông rất mong muốn các xứ trong Cộng Hòa Liên Bang Xô Viết vẫn liên kết chặt chẽ với nhau.
Gorbachev, người đã bị ép buộc phải từ bỏ quyền hành vào ngày 25 tháng 12 năm 1991, khi mà quốc gia do ông lãnh đạo bị xụp đổ, nói rằng: “Tôi đã từng kiên quyết chống đối việc giải tán Liên Bang Xô Viết”.
Ông vẫn hy vọng là một ngày nào đó Ukraine, Kazakhstan và Belarus sẽ bắt tay với Nga để thành lập một liên bang mới.
Dường như ông cho rằng sự tan rã kinh tế toàn cầu một phần gây ra bởi sự ngạo mạn và thừa mứa của Tây phương hàng bao năm qua.

“Giới truyền thông Hoa Kỳ đã thổi phồng về chiến thắng của chiến tranh lạnh, đó là sự xụp đổ của xã hội chủ nghĩa. Căn bịnh tự hào quá mức này đã dẫn đến sự tin tưởng rằng tất cả mọi việc trên đời luôn đi theo chiều hướng đó. Và cái niềm tin này đã kéo dài khá lâu… Tôi nghĩ rằng bây giờ mọi người đều học một bài học đắt giá.”
“Cần phải vượt qua những sai lầm về chủ nghĩa siêu tiêu thụ và đại lợi nhuận. Chúng ta phải nghĩ đến việc đi tìm những mô hình mới cho việc phát triển và hợp tác – qua hội nghị G20 hay là các định chế khác – các mẫu mực mới về phát triển (và) hợp tác.”
“Thế giới cần phải tìm kiếm một hệ thống đa hợp trong đó bao gồm ‘kinh nghiệm học hỏi từ quá khứ của chủ nghĩa tư bản, chẳng hạn như thị trường thương mại cạnh tranh, và những gì mà chủ nghĩa xã hội cung cấp – đặc biệt là mạng lưới an sinh xã hội.’”

Gorbachev cũng nói rằng hiện giờ là lúc tốt đẹp nhất cho việc cải thiện bang giao giữa Hoa Kỳ và Nga. Ông tỏ vẻ nghi ngờ về cái gọi là sự khôn ngoan của Ukraine trong việc gia nhập NATO, và kêu gọi công đồng thế giới nên ngăn chận việc Iran chế tạo vũ khí nguyên tử không phải với thái độ đối đầu mà là “một sự đối thoại tối đa”.
Ông nói: “Hãy để Iran tự mình hòa nhập với cộng đồng thế giới, xây dựng những liên hệ bình thường.”
Gorbachev có những lời lẽ gay gắt về giới lãnh đạo đương thời của Nga, chỉ thẳng vào đảng United Russia, đảng mà Thủ Tướng Vladimir Putin đã biến thành một lực lượng chính trị cuồng tín ở ngay trung tâm của một chế độ trung ương tập quyền chuyên chế, mặc dù có tính cách đại chúng.
“Tôi chỉ trích đảng United Russia rất nhiều, và tôi còn nói thẳng với họ nữa. Đó là một đảng của quan lại và là một dạng tệ hại nhất của Đảng Công Sản Xô Viết. Còn về phần nghị viện của chúng tôi thì tôi không thể nói rằng nó đôc lập, và cũng vậy, bộ máy tư pháp của chúng tôi không hoàn toàn tuân theo những điều luật của hiến pháp.”
Có phải thế giới đang mong đợi lời khuyên bảo này? Nếu quả thực là có, thì đa số sẽ là chính giới ở ngoài nước Nga, nơi mà ông được coi là một chính khách bên lề của dòng lịch sử. Còn ở trong nước, nếu có một người dân Nga nào biết tri ân vai trò của ông trong công cuộc lật đổ chế độ Cộng Sản thì chắc chắn là có rất nhiều người khác ngả về hướng chê trách ông về những thiếu thốn, khó khăn trong nước gây ra bởi phương cách cởi mở của ông, đó là: sự nghèo khổ mà rất nhiều người đã phải gánh chịu trong thập niên 1990, sự chênh lệch quá lớn giữa giàu và nghèo đã làm điêu đứng xã hội ngay đến cả bây giờ, sự xụp đổ của nền dân chủ Nga – và cái nỗi nhục bị mất vai trò trùm đế quốc cả một thời của điện Cẩm Linh.
Khi được hỏi về cái ngày định mệnh 9 tháng 11 năm 1989, ngày mà bức tường Bá Linh bị xup đổ, Gorbachev nói rằng ông chưa bao giờ dự định dùng vũ lực để chận đứng diễn tiến đưa đến việc chặt đứt xiềng xích của hiệp ước Warsaw. Theo ông thì sự kiện các nước trong vùng đó được tự do làm những gì họ muốn là điều không thể tránh được.
Tuy vậy, chính ngay ở Đông Âu nơi hiện đang tưng bừng chuẩn bị tổ chức lễ kỷ niệm 20 năm chế độ Cộng Sản bị xụp đổ, Gorbachev chỉ được nhắc đến rất ít ỏi và ông còn bị áp lực phải chia sẻ sự thành công của cuộc cách mạng đó với một số nhân vật khác như: Lech Walesa, nhà lãnh đạo Ba Lan, Vaclay Havel, Ronald Reagan và cố Giáo Hoàng John Paul II.
Ông Peter Nagy, 37 tuổi và là một công nhân viên ở Budapest nói: “Chúng tôi được sống tự do hơn khi còn có chế độ Công Sản là nhờ những gì ông đã làm và gặt hái được. Tuy nhiên, ông vẫn là người lãnh đạo của một chế độ độc tài, chứ không phải dân chủ. Hiện tại, tôi không thể xem ông như là một nhà lãnh đạo.”
Ông Havel, cựu tổng thống Czech, trong tập hồi ký của ông “To the Castle and Back”, ông đã mô tả Gorbachev như là một trường hợp đặc biệt và bi thảm, và cho rằng sự sụp đổ của Công Sản có thể đã phải trải qua nhiều bạo động hơn nếu không có ông.
Tại Warsaw, ông Adam Michnik, một người đã từng chống đối chế độ Cộng Sản, đã tỏ lòng biết ơn sâu xa đến Gorbachev. Ông nói: “ Tôi không một chút mảy may nghi ngờ về sự kiện là chính Gorbachev và chính sách cởi mở và đổi mới (glasnost và perestroika) của ông đã mở cửa cho những thay đổi vĩ đại đến với xứ sở chúng tôi đầu tiên, và sau đó đến với toàn vùng này của châu Âu."
Trong buổi phỏng vấn, ông Gorbachev đã tỏ ra bình thản về sự xuống dốc của vận mệnh chính trị của ông. Ông nói:
“Riêng phần tôi, là một chính trị gia, tôi thua cuộc. Nhưng ý niệm mà tôi chuyên chở và công cuộc mà tôi thực hiện, nó đã đóng một vai trò to lớn trên thế giới và đất nước. Nhưng với tình thế bây giờ thì có nhiều người, và còn nhiều người hơn nữa, đang bắt đầu hiểu những gì Gorbachev làm …”
“Nhưng dù sao chăng nữa, chúng ta đã đi xa rồi, và không thể trở lại được nữa.”
Gorbachev đã cười khi được hỏi rằng sự xuất hiện gần đây của ông trên những quảng cáo của Louis Vuitton có làm giảm bớt giá trị của cái di sản lịch sử trọng yếu như thế không, ông nói rằng trụ sở của ông cần tiền. Ông cho biết là ông cũng đã có lần xuất hiện trên những quảng cáo của Pizza Hut, và ông hỏi rằng không biết có còn những đề nghị quảng cáo nào khác sắp đến nữa không.
Các ký giả sau đây: Monika Scislowska ở Warsaw, Poland; Karel Janicek ở Prague, Czech Republic; và Bernadette Tomsits ở Budapest, Hungary, đã góp phần cho bài viết này.