TẾT HỘI NHẬP

Giáo sư Võ Tòng Xuân

Sáng mùng 2 Tết, bản tin thời sự tổng hợp của Đài Tiếng nói Việt Nam cho biết hàng trăm ngàn công nhân của những công trình trọng điểm nhà nước vẫn làm việc trong ngày Tết, và đã nêu thí dụ điển hình công trình Thủy điện Tuyên Quang - nơi hàng trăm công nhân vẫn làm việc trong những ngày Tết để đạt tiến độ thực hiện công trình phục vụ nhân dân.

Ở An Giang, Công ty XNK thủy sản Afiex liên tục nhận fax của khách hàng nước ngoài đặt mua cá filê. Cũng trong mấy ngày Tết ta này tôi vẫn nhận đều đều 30 - 40 bức điện, thư mỗi ngày, trong đó có hai thư phải trả lời ngay để kịp thời hạn, một thư về dự án Asia Link (Kết nối Á châu) của Trường Đại học Corvenus ở Budapest, và thư kia của ông Hiệu trưởng Đại học Tufts của Mỹ yêu cầu cho biết ngay tôi có thể tham gia hội nghị quốc tế hiệu trưởng một số trường đại học thảo luận chuyên đề vai trò đại học trong phục vụ xã hội hay không.

Tôi chắc chắn hàng nghìn người chức trách điều hành các ban ngành trung ương và các doanh nghiệp công và tư cũng đã nhận được những điện thư khẩn của các đối tác từ nước ngoài gửi về cần được trả lời ngay trong lúc chúng ta đang "ăn Tết". Thực vậy, trong khi chúng ta vui Tết bên dưa hành và bánh chưng, bánh tét, bên chén tạc chén thù đến nhức cả đầu thì những đối tác của ta lại đang làm việc bình thường, và các dịp may trong thương trường quốc tế không thể chờ ta ăn Tết xong, mà chúng sẽ lọt vào tay những ai đáp ứng trước.

Nhớ lại khoảng thời gian từ 24/12 đến 3/1 dương lịch (DL), trong khi chúng ta vẫn làm việc bình thường thì ở nước ngoài người ta nghỉ Tết Tây (kể cả Nhật Bản), thị trường chứng khoán Tokyo, New York, Luân Đôn... đóng băng, lúc ấy cho dù ta muốn giao thương với họ vẫn không ai làm việc hoặc gửi thông tin gì cho ta. Như vậy trong thời hội nhập kinh tế thế giới, nếu Việt Nam tiếp tục ăn Tết theo âm lịch (ÂL) thì đương nhiên chúng ta hưởng hai lần nghỉ Tết: DL và ÂL, tổng cộng ít nhất 3 tuần lễ nghỉ. Chúng ta biết trên thương trường quốc tế, chỉ hơn thua nhau vài phút là có thể giật lấy hoặc bỏ rơi cơ hội mang về những lợi ích quan trọng. Nếu vì mải mê ăn Tết mà để lỡ cơ hội thì cơ quan sẽ bị thiệt thòi hoặc bỏ lỡ nhiều cơ hội làm giàu.

Hiện nay ăn Tết Việt Nam theo lịch Trung Quốc với nhiều tập quán cổ truyền, có mấy bất lợi sau đây:

1- Mất cơ hội nắm bắt ngay thời cơ kinh doanh, giao thương với nước ngoài.

2- Mất thời giờ của nông dân lo chăm sóc lúa đông-xuân, vụ lúa tiềm năng cao nhất trong năm.

3- Gượng ép thời khóa biểu học tập và thi học kỳ của sinh viên học sinh, làm cho họ mất cả 2 tuần lễ học hành.

4- Dân chúng nhậu nhẹt, bài bạc dưới nhiều hình thức, rất tốn kém tiền của và thời gian học tập, tổn hại sức khỏe và tính mạng.

5- Lãng phí ngày làm việc trong khi quốc tế nghỉ Tết Tây.

Cho đến nay chỉ có Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam còn hưởng thụ 3- 4 tuần Tết ÂL và DL gộp lại. Các nước khác ở châu Á đã chuyển ngày nghỉ Tết theo DL từ lâu. Điển hình nhất là Nhật Bản, quốc gia Á châu giàu nhất thế giới.

Một trong những lý do chính khiến Nhật Bản trở nên giàu có là nhờ sớm biết giao thương với Âu Mỹ, theo đúng phương pháp và tập quán Âu Mỹ. Vua Minh Trị Thiên Hoàng đã biết tranh thủ kỹ thuật của Tây phương, kể cả quyết định đổi tập quán ăn Tết của Nhật sang ăn Tết theo DL từ năm 1872, 19 năm sau khi hạm đội Mỹ tiến vào hải cảng Edo (bây giờ là Tokyo) năm 1853. Tập quán ăn Tết DL bắt đầu từ ngày 31/12 DL đã được các nước Tây phương áp dụng sớm nhất vào đầu thế kỷ thứ 16 và các thế kỷ tiếp theo (theo Calendopaedia - Bách khoa chuyên lịch, nước Ý áp dụng năm 1522, Đức 1544, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha 1566, Tô Cách Lan 1600, Anh Quốc 1752, Nga 1918, Nam Tư và Rumani 1919). Còn Việt Nam chúng ta đến thời đại này vẫn còn nghỉ Tết theo lịch của Trung Hoa để chuốc lấy những lãng phí đã kể trên đây.

Đã đến lúc chúng ta định nghĩa lại "bản sắc dân tộc" của sự ăn Tết theo lịch Trung Quốc trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập thế giới. Dứt khoát chúng ta không nỡ hưởng thụ đến 3 - 4 tuần lễ Tết DL và ÂL gộp lại trong khi các nước đang dành thời giờ đua làm giàu. Và dĩ nhiên chúng ta cũng không muốn để lỡ cơ hội đưa đất nước tiến nhanh đến phồn vinh. Nên thống nhất ăn Tết cùng lúc với các đối tác thương trường của chúng ta, chuyển các tập quán ăn Tết ÂL sang các ngày DL, và giảm dần ngày nghỉ Tết ÂL quá lê thê. Các thế hệ trước của Việt Nam đã dám bỏ áo dài khăn đóng để mặc áo sơ mi, quần tây và bộ "complê", thế hệ này đang sử dụng DL trong điều hành năm kế hoạch tài chính ngân sách, và đã dám từ bỏ pháo nổ thay vào bằng pháo bông, thì bước vào ngưỡng cửa thế kỷ 21 cũng phải dám thay đổi tập quán ăn Tết ÂL rất tốn kém và phi kinh tế như hiện nay. Chúng tôi tin tưởng vào sự sáng suốt nhận thức của mọi người Việt Nam tiến bộ có quyết tâm chiến thắng trong mặt trận hội nhập kinh tế toàn cầu.

Phụ chú: Còn ở ngoại quốc thì sao?

Chúng ta vẫn cón ráng dự cổ truyền để mừng Tết nguyên đán với đồng hương từ 35 năm nay, nhưng phải co dãn thời gian theo kiểu nhập gia tùy tục, nhập giang tùy khúc nghĩa là chọn lựa tổ chức Tết vào những ngày cuối tuần. Có nơi vì có nhiều hội đoàn cho nên hội thì làm trước đến nửa tháng, hội thì làm một tuần sau để tránh sự trùng hợp.

Còn những gia đình trẻ vẫn phải đi làm vào những ngày Tết, con em cũng phải vác sách cặp đến trường học như thường lệ. Lễ Tết nguyên đán bị mọi người coi như rửng rưng vì nó không còn đúng ngày nữa. Chỉ được có vài ba năm là Tết trùng với ngày thứ bẩy hay Chúa Nhật nhưng sang ngày mùng hai hay mồng ba đã phải đi làm như thường rồi, đâu còn cái cảnh ăn chơi thả dàn 3 ngày Tết nữa.

Bên đạo Công Giáo cũng có những ngày lễ lớn rơi vào ngày thường nhưng từ nhiều năm nay vị Giáo Chủ bên La mã cũng đã ra chỉ thị cho các Giám mục địa phương tùy tiện cho dời vào ngày Chúa Nhật để giáo dân có dịp thông công ngày lễ trọng đại đó. Ngoại trừ ngày lễ Giáng Sinh 25-12 là bất di bất dịch và ngày Giáng Sinh đã trở một ngày lễ nghỉ trên toàn thế giới rồi, nhất là tại các quốc gia Tây Phương.

Tất cả các dịch vụ, mọi hoạt động hàng ngày của mọi người trên thế giới đều theo Dương Lịch, chứ chẳng còn ai xem ngày tốt hay ngày xấu trên những tấm lịch Tầu cả. Giả dụ người ta gọi đi phỏng vấn cho một công việc nào đó, người tin dị đoan mở lịch ra thấy ngày xấu cũng đâu dám gọi đến xin hẹn cho ngày khác tốt hơn đâu.

Việc giáo sư Tòng Xuân đề nghị rất là hữu lý tuy nhiên cũng sẽ có nhiều người không đồng ý vì đã theo văn hoá Đại Hán quá lâu rồi ngấm vào xương tuỷ khó mà lay chuyển. Việc nước Nhật thay đổi ngày Tết chắcchắn cũng có người không đồng ý và chống đối vì muốn giữ văn hoá tập tục lâu đời của dân tộc, nhưng họ đã tính xa, tính rộng, tính hay và đã thay đổi được. Chỉ cấn qua đi một vài cái Tết rồi mọi người sẽ quen mà thôi. Tuy dời ngày Tết vào ngày 1 tháng giêng đầu năm dương lịch nhưng cũng đâu có ai bắt chúng ta bỏ quên nhưng thủ tục cúng lễ, những phong tục hái lộc, xin xâm, thăm viếng xã giao, mừng tuổi, phát quà lì xì cho trẻ em trong ngày Tết đâu.

Hơn nữa chúng ta vẫn có thể được nghỉ "bắc cầu" từ ngày lễ Giáng Sinh đến Tết vì thông thường cuối năm các chủ nhân ông cũng dễ dãi cho nhân viên nghỉ thêm, trừ những người làm việc thanh toán chi phí, làm bảng kết toán tài chánh cho các nhà băng hay cơ sớ thương mại. Với thời giờ rộng rãi thoải mái như thế người Việt hải ngoại ta lại còn có thể giữ gìn tập tục Tết Nhất hơn bây giờ nữa.