NĂM DẦN NÓI CHUYỆN CỌP (phần 2)

Kha Lang Đa/CanhThep biên khảo

VI- ĐỜI SỐNG CỦA CỌP

A- TRONG KHU VỰC RIÊNG

Cọp sống một mình và có khu vực riêng biệt của nó. Phạm vi quê hương của cọp tùy thuộc vào sự phong phú của con mồi và sự tới lui với cọp cái. Một con cọp cái có khu vực riêng 20km2 trong khi khu vực của cọp đực rộng lớn hơn nhiều, bao gồm 60-100km2. Phạm vi của con cọp đực gối lên phạm vi của vài con cọp cái.

Mối liên hệ giữa những con cọp đơn lẻ hết sức phức tạp vì không có luật lệ cho cọp phải theo để quan tâm tới quyền lợi của chúng trong khu vực và sự phân chia con mồi giết được. George Schaler đã quan sát con cọp đực chia con mồi với 2 con cọp cái và 4 cọp con. Cọp cái thường miễn cưởng để cọp đực gần cọp con, nhưng Schaler thấy những con cọp cái ấy không cố bảo vệ cọp con mà cha chúng đã chia con mồi cho chúng. Trái ngược với sư tử, cọp đực chia mồi cho cọp cái và cọp con. Hơn nữa cọp hình như cư xử với nhau rất thân tình lúc chia mồi còn sư tử thì tranh nhau ầm ỉ và đánh nhau nữa.

Những con cọp cái mới thiết lập khu vực riêng đầu tiên gần khu vực của mẹ chúng. Sự gối lên nhau của khu vực cọp cái mẹ và cọp cái con sẽ giảm dần theo thời gian. Một con cọp đực mới lớn chiếm được một khu vực bỏ trống hay khu vực của đồng loại, nó sẽ sống tạm thời đến khi dủ sức đương đầu với cọp đực cư trú. Số tử vong cao nhứt 30-35% trong 1 năm của số cọp mới trưởng thành xảy ra khi chúng đi tìm khu vực cho riêng mình. Sự tranh chấp khu vực được giải quyết bằng sự hăm dọa, công kích kịch liệt. Người ta quan sát thấy con cọp bị đánh bại phải nhượng bộ bằng cách nằm ngữa, đưa bụng lên trong tư thế phục tùng và con cọp thắng cuộc có thể tha thứ cho kẻ bại trận, miễn là phải rời khu vực của nó.

Phần lớn những sự tranh giành dữ dội, là tranh giành một ”nàng” cọp cái động cỡn, đưa đến hậu quả một mất một còn giữa 2 “chàng” cọp đực.

Để xác định khu vực riêng biệt của mình, cọp đực đánh dấu trên cây rừng bằng cách bài tiết nước tiểu và phân, tạo đường mòn cho cọp khác biết để tránh. Cọp đực biểu lộ phản ứng nhăn mặt khi ngửi và nhận ra mùi nước tiểu của con cọp cái có khã năng sinh sản.

B- SĂN MỒI

Trong môi trường hoang dã, cọp săn con mồi cở trung bình và cở lớn như nai bờm Châu Á ( Sambar ), heo rừng, trâu rừng và trâu nhà là những con mồi mà cọp ưa thích ở Ấn Độ. Đôi khi chúng săn cả con báo, con trăn, cá sấu, một loại gấu chậm chạp ở Mỹ ( Sloth bear ). Ở Siberia, con mồi chính yếu của cọp là loại hưu Bắc Mỹ ( Wapiti ), heo rừng, nai, nai sừng Bắc Mỹ ( Moose ), con hoẳng ( Roe dear ), nai xạ hương ( Musk dear ). Ở Sumatra, cọp săn loại nai bờm Á Châu, heo rừng. Trong khu vực của cọp Caspian trước kia, con mồi của chúng là con linh dương ( Antelope ), lạc đà, bò rừng Châu Á ( Wisent ). Ngựa hoang.

Voi thỉnh thoảng cũng là con mồi của cọp. Người ta quan sát được một con cọp ăn thịt một con tê giác Ấn Độ ( Rhinoceros ). Cọp già hay bị thương tật, không đủ khã năng săn thú rừng, chúng chuyển sang ăn thịt người. Chuyện nầy thường xảy ra ở Ấn Độ.

Tốc độ của 1 con cọp chạy để bắt mồi đạt đến 49-65km/giờ và nó có thể nhảy xa đế 10m.

Khi săn mồi lớn, cọp thường cắn cổ của con thú và dùng hai chân trước ôm lấy con vật để quật ngã xuống đất. Nó khóa cổ con mồi đến chết. Bằng tư thế ấy, con trâu nặng cả tấn cũng bị cọp giết chết.

Đối với con mồi nhỏ, cọp cắn gáy của con vật làm đứt cột xương sống, cổ họng, khí quản và động mạch. Một số trường hợp được quan sát, cọp dùng chân có móng vuốt đánh tạt với sức mạnh làm vỡ xương sọ của trâu bò, làm gãy xương sống của con gấu chậm chạp ở Mỹ ( Sloth bear )

Trong khoảng năm 1980, người ta quan sát được một con cọp tên “Genghis” ở Công Viên Quốc Gia Ranthambhore lặn xuống hồ nước sâu để săn mồi. Đó là trường hơp ngoại lệ.

C- SỰ SINH SẢN

Sự giao phối của cọp có thể xảy ra quanh năm, nhưng nói chung là từ tháng 11 đến tháng 4. Cọp cái chỉ “chịu đực” vài ngày giữa hạn kỳ giao phối nói trên. Vợ chồng cọp làm tình nhiều lần và gầm gừ ầm ỉ giống như mèo. Thời kỳ thai nghén của cọp cái là 16 tuần. Một bầy cọp con thường có khoảng 3, 4 con, mỗi con cân nặng 1kg ( 2.2lb ). Chúng chưa mở mắt khi mới sinh. Cọp cái một mình nuôi nấng cọp con, bảo vệ chúng trong sào huyệt là bụi rậm hay hốc núi. Cọp cha không dự phần nuôi cọp con. Những con cọp đực lạ, đi lang thang có thể giết chết bầy cọp con mà cọp cái đã cưu mang. Cọp cái có thể sinh bầy con khác trong vòng 5 tháng nếu như bầy cọp con của lứa trước không còn nữa. Số tử vong của cọp con khá lớn, ước chừng phân nửa. Số cọp nầy không sống sót quá 2 tuổi.

Sau 8 tuần lễ, cọp con có thể theo mẹ ra khỏi ổ mặc dù không cùng cọp mẹ rong chơi trong khu vực cho tới khi khôn lớn. Cọp con có thể lìa mẹ khi lên 18 tháng tuổi, nhưng không quá 2 tới 2 năm rưởi. Khoảng 3-4 năm, cọp cái trưởng thành tính dục, ngược lại, cọp đực thì phải đến 4-5 tuổi.

Trong tiến trình của cuộc sống, số lần cọp cái sanh sản ước lượng bằng với số cọp con mà nó sinh ra.

Số cọp được nuôi dưỡng ở Mỹ bằng với số cọp trong môi trường hoang dã của thế giới.

VII- SỰ BẢO TỒN CỌP

Sự săn trộm và tàn phá môi trường làm giảm số cọp trong hoang dã. Đầu thế kỷ 20, ước lượng có thoảng 100.000 con cọp trên thế giới, nhưng số lượng ấy đã giảm khoảng 2.000 con.

A- Ở ẤN ĐỘ

Ấn Độ là đất nhà của cọp với số lượng cọp hoang dã lớn nhứt thế giới. Tùy theo quỹ cho đời sống hoang dã của thế giới (World Wildlife Fun ), 3.500 cọp được bảo tồn khắp thế giới, trong đó có 1.400 con ở Ấn Độ. Một sự bảo tồn lớn có phối hợp được biết là “Cọp Kế Hoạch” đã và đang tiến triển từ năm 1973. Đó là mũi dùi đầu tiên do Indira Gandhi khơi động. Cơ sở được thành lập với với 25 người điều hành trên đất cải tạo mà mọi sự mở mang của con người bị cấm đoán tuyệt đối. Chương trình được công nhận với gấp 3 lần số cọp Bengal hoang dã từ con số đại khái 1.200 trong năm 1973 đến hơn 3.500 trong năm 1990. Tuy nhiên, sự kiểm tra số lượng năm 2007 và được công bố ngày 12-2-2008 đã xác định số cọp hoang dã của Ấn Đỗ đã bị giảm gần 60%, tức 1.411 con. Nguyên do của sự giảm số cọp nầy được qui trách trực tiếp cho những vụ săn trộm cọp.

B- Ở NGA SÔ

Cọp Siberian đang ở trên bờ vực bị tuyệt chủng với khoảng 40 con trong hoang dã ( 1940s ). Với sự kiểm soát và chống săn trộm của Hiệp Hội Sô Viết, mạng lưới của vùng bảo vệ được thành lập đưa đến sự nâng cao số cọp lên vài trăm con. Kẻ săn trộm đã gặp trở ngại từ năm 1990. Khi kinh tế của nước Nga bị suy sụp, thợ săn trộm cọp ở địa phương đã tăng lên cho các chợ Tàu đã bị niêm phong trước kia và sự đốn gỗ trong vùng cũng tăng thêm. Đó là trở ngại cho kế hoạch bảo tồn cọp trong khu vực rộng lớn mà sự yêu cầu trong 450km2 phải cần có một con cọp cái. sự cố gắng bảo tồn cọp hiện tại được lãnh đạo bởi chính phủ kết họp với tổ chức quốc tế World Wild Fund và Wildlife Conservation Society. Những tổ chức bảo vệ cọp đã thuyết phục thợ săn hãy tha mạng cho loại mèo lớn vì số lượng của chúng đã ít hơn chó sói. Hiện tại có khoảng 400-550 con cọp trong hoang dã.

C- Ở TÂY TẠNG

Ở Tây Tạng, cọp và báo là những con vật truyền thống được dùng trong những nghi lễ khác nhau. Trong tháng Giêng năm 2006, Đức Đạt Lai Lạt Ma ( Dalai Lama ) đã thuyết pháp và ban phép tắc cấm dùng, buôn bán thú hoang và sản phẩm chế biến từ thân thể của thú vật trong thiên nhiên. Do đó, thời điểm nầy, những nhu cầu của cọp bị săn trộm và da báo bị đình trệ, ế ẩm.

D- SỰ TÁI TẠO CỌP HOANG DÃ ( REWILDING )

sự cố gắng đầu tiên cho kế hoạch nầy là bởi một người Ấn Độ theo thuyết bảo hộ tên là Billy Arjan Singh. Ông ta đã nuôi một con cọp được sinh ra tại sở thú, tên là Tara và thả nó về môi trường hoang dã của Công Viên Quốc Gia Dudhwa ( Dudhwa National Park ) vào năm 1978. Sau đó không lâu, nhiều người bị một con cọp cái ăn thịt và sau nầy người ta đã hạ được nó. Viên chức của chính phủ đã báo cáo con cọp cái ấy chính là Tara. Một cuộc tranh luận kịch liệt xảy ra giữa Singh những người bảo vệ cọp. Cuối cùng, Singh – người nuôi cọp và thả về rừng ( Rewilding ) thắng cuộc.

E- CỨU NGUY CỌP TRUNG QUỐC

Tổ Chức Cứu Nguy Cọp Trung Quốc ( The Organisation Save China’s Tigers ) làm việc với Trung Tâm Nghiên Cứu Đời Sống Hoang Dã Của Miền Rừng Trung Quốc ( Wildlife Research Centre Of The State Foresty Administration Of China ) và Cơ Quan Trách Nhiệm Của Nam Phi Về Cọp Trung Quốc ( China Tigers South Africa Trust ) đã củng cố một hiệp định nhằm hướng dẫn cọp Trung Quốc vào môi trường hoang dã. Hiệp định ký kết vào ngày 26 tháng 11 năm 2002, thành lập kiểu mẫu bảo tồn cọp Trung Quốc xuyên qua sự tạo thành, dự trữ và tái tạo đời sống hoang dã của bản xứ cho cọp phía Nam Trung Quốc bằng cách đem một số cọp được nuôi giữ ở đây sang Nam Phi để huấn luyện, phục hồi cho chúng lấy lại bản năng. Cùng thời gian ấy, nơi dự trữ cọp ở Trung Quốc được hướng dẫn lập thành để sẵn sàng đón nhận cọp đã được huấn luyện ở Nam Phi về. Con cháu của cọp được huấn luyện ở Nam Phi sẽ được trả về nơi dự trữ ở Trung Quốc, nhưng cọp huấn luyện vẫn còn phải ở lại Nam Phi để tiếp tục được nuôi dưỡng.

Lý do Nam Phi được chọn vì nó cung cấp nhiều điều kiện thuận tiện về thiên nhiên và phong phú con mồi cho cọp. Kế hoạch nầy đã thành công trong việc tái tạo cọp phía Nam Trung Quốc. Một con cọp cái sinh được 5 cọp con, những con cọp con của lứa thứ 2 sẽ học được khã năng mưu sinh từ cọp mẹ đã được huấn luyện tại môi trường hoang dã.

VIII-MÔI TRƯỜNG SỐNG

Có 3 đặc điểm tiêu biểu của nơi cọp chọn làm quê hương đó là những nơi ấy có bụi rậm tốt cho sự ẩn núp, có nước ( sông, suối, thác nguồn, ao, hồ ) và là nơi phong phú con mồi.

Cọp Bengal sống trong tất ả loại rừng, bao gồm rừng ẩm ướt, rừng cây luôn xanh tươi, rừng cây xanh tươi theo mùa, của vùng Assam và vùng phía Đông Bengal, rừng đước của miền châu thổ Ganges, rừng rụng lá theo định kỳ của Nepal và rừng cây gai ở phía Tây vùng Ghats.

So với sư tử, cọp thích cây cối rậm rạp hơn cho sự ngụy trang lý tưởng của chúng ( nhưng thất lợi cho chúng vì con mồi có thể chạy tấp vào, ẩn trốn trong cây rậm ). Trong các loại mèo lớn, cọp và báo đốm lội rất khỏe. Cọp thường tìm ao hồ và sông để tắm. Không giống loại mèo khác thường tránh nước, cọp rất năng động trong việc đi tìm nơi có nước. Cọp lội rất tuyệt vời. Nó có thể lội xa đến 4 miles và có thể tha một con mồi chết, lội qua một cái hồ rộng.

IX- CỌP NHƯ CON MỒI

Cọp là 1 trong 5 con vật làm thú vui ở Châu Á. Thú vui săn cọp đã có sớm hơn thế kỷ 19 và 20, là môn thể thao thích thú được công nhận bởi người Anh ở thuộc địa Ấn Độ, trong đó có hoàng tử Ấn Độ và hàng quý tộc của nước Ấn Độ chưa có nền độc lập xưa kia.

Những cuộc săn cọp được thực hiện bằng cách đi săn bộ bình thường hay cột con dê hoặc con trâu làm mồi dụ cọp. Những cuộc săn bắn khác dùng lưng voi làm điểm tựa. Một số trường hợp, dân làng đánh trống đuổi cọp vào vùng mai phục để bắn.

Sự lột da cọp kết hợp với khoa nhồi nặn xác động vật được hướng dẫn kỷ lưỡng và chuyên môn hóa, sáng chế từ bộ da cọp để làm thành con cọp giả giống y như hình dáng của cọp thật.

X- MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC LOÀI ĐỘNG VẬT ĂN THỊT

Cọp có thể giết những con thú như báo, cá sấu, con trăn khi có cơ hội mặc dù loài thú ăn thịt thường né tránh nhau. Khi chộp được con cá sấu, cọp đập vào mắt nó bằng chân có móng vuốt. Con báo tránh tranh giành mồi với cọp bằng cách săn con mồi khác và không cùng thời gian với cọp. Trong sự tương quan ấy, báo và cọp đã thành công trong sự sống chung. Cọp đã đàn áp chó sói trong vùng mà nó và báo sống chung. Những đàn chó rừng (Dhole ) đã theo dõi, tấn công mong giết chết cọp để tranh giành con mồi. thế nhưng chúng thường bị thất bại nặng nề.

Cọp Siberian và gấu nâu có thể tranh giành mồi với nhau, nhưng thường tránh chạm trán nhau. Thế nhưng, cọp lại có thể giết chết gấu con và còn giết một số gấu lớn trên đồng cỏ. Cũng có trường hợp được ghi nhận gấu nâu giết cọp vì cả hai tự vệ hoặc tranh giành con mồi chết. Một số gấu nổi lên từ sự nghỉ ngơi trong mùa Đông, cố gắng trộm con mồi chết của cọp, đôi khi cọp bảo vệ con mồi chết ấy. Loại gấu chậm chạp ( Sloth bears ) luôn công kích và thỉnh thoảng đuổi cọp nhỏ để đoạt con mồi chết mặc dù nhiều trường hợp con mồi chết chính là loại gấu ấy.

XI- NUÔI CỌP NHƯ LOẠI THÚ “CƯNG” ( PETS )

Hội Ái Hữu Vườn Thú Và Nuôi “Cá Kiểng” ( The Association of Zoo and Aquariums ) đã ước lượng có trên 12.000 con cọp được nuôi như loại thú “cưng” ở Mỹ. Đáng lưu ý là con số nầy hoàn toàn lớn hơn số cọp ở hoang dã. Riêng tại Texas, có 4.000 con cọp được nuôi. Lý do của con số khổng lồ về cọp nuôi riêng có liên quan tới việc ban hành luật pháp. Chỉ có 16 tiểu bang bị cấm chỉ nuôi cọp riêng, 15 tiểu bang yêu cầu cấp giấy phép, 16 tiểu bang không có qui định gì về vấn đề nầy.

Sự thành công của chương trình nuôi cọp của sở thú ở Mỹ và các đoàn xiếc dẫn đến sự quá phong phú số cọp con trong năm 1980 và 1990 đã khiến giá cọp giảm đi. Cơ quan SPCA ước lượng có 500 con sư tử và loài mèo khác được nuôi riêng ở vùng Houston, Texas.

Cuộc đời của “ Chúa Tể Sơn Lâm” quả thật là ly kỳ!. Mọi loài thú rừng đều sợ cọp, kễ cả loại trâu rừng khỏe mạnh, nếu chúng biết đoàn kết thì cọp không làm gì được chúng. Ngược lại, chúng có thể giết chết cọp dễ dàng bằng những đôi sừng bén nhọn. Vậy mà đàn chó rừng ( Dhole ) nhỏ bé lại dám tấn công, mong giết cọp để giành mồi vì bản năng sinh tồn của chúng. Điều nầy đáng cho chúng ta suy gẫm và xác định rằng: hành động quật khởi không tùy thuộc vào tầm vóc, sức lực của con người mà tùy thuộc vào lòng can đảm, ý chí cương quyết vùng lên để diệt trừ phường thống trị tham tàn, bạo ác hầu kiến tạo lại cuộc đời ấm no, hạnh phúc.